NOS Nieuws - Algemeen

De 24 mensen die gisteren zijn aangehouden bij de extreemrechtse demonstratie op het Malieveld in Den Haag, zijn inmiddels allemaal vrij. Het grootste deel van de verdachten mocht nog dezelfde dag gaan, laat een politiewoordvoerder weten.

De woordvoerder wil niets zeggen over de identiteit van de verdachten of het tijdstip van de vrijlatingen. Ook wil de politie niets kwijt over of de verdachten met een dagvaarding of een bekeuring naar huis zijn gestuurd, schrijft Omroep West. Wel zegt de woordvoerder dat de verdachten zich op een later moment moeten verantwoorden.

'Walgelijke beelden'

Gisteren demonstreerde de extreemrechtse organisatie 'Wij Zijn Het Volk'. De bijeenkomst liep uit de hand toen deelnemers door de stad wilden gaan lopen, maar door de politie werden tegengehouden. Ze gooiden met vuurwerk, stokken en rookbommen. Nadat eerst alleen de mars door de stad werd verboden vanwege het geweld, ontbond locoburgemeester De Mos korte tijd later de hele demonstratie.

De mobiele eenheid (ME) zette onder meer het waterkanon in om de menigte uiteen te drijven.

Wat is rechts-extremistisch gedachtegoed?

Centraal in het gedachtegoed van rechts-extremisten staat dat het verlangen naar een witte etnostaat. Daarvoor willen ze miljoenen mensen op basis van hun ras, geloof, geaardheid of standpunten deporteren, schrijft de Nationaal Coördinator Terrorismebestrijding en Veiligheid. Dit noemen de rechts-extremisten ook wel "remigratie".

Ook is de omvolkingstheorie veelgehoord, een racistische complottheorie die stelt dat de elite het witte ras wil verzwakken via massa-immigratie. Toegang tot abortus, euthanasie, lhbtiq+-rechten en zelfs feminisme worden weggezet als bedreiging en zouden de geboortecijfers en bevolkingsomvang verder reduceren.

Minister van Weel van Justitie sprak op X van "walgelijke beelden vanaf het Malieveld". "Hitlergroeten, antisemitische leuzen, geweld tegen de politie en vuurwerk gooien naar de ME. Belangrijk dat hier snoeihard tegen opgetreden wordt", zei hij. Ook sprak hij zijn dank uit aan alle agenten "die weer voor onze rechtsstaat staan".

Zaterdag liet de politie weten dat de verdachten onder meer vastzaten op verdenking van verboden wapenbezit en het negeren van het noodbevel. Het ging volgens de politie om steekwapens of boksbeugels. ANP-verslaggevers zagen dat er ook minderjarigen werden aangehouden.

Het Openbaar Ministerie gaat een 74-jarige man uit Noord-Holland vervolgen voor het maken van deepfakeporno van tientallen bekende Nederlandse vrouwen. Dat bevestigt een woordvoerder van het OM na berichtgeving in het AD.

De man kwam vorig jaar in beeld bij het OM. Na ruim een jaar onderzoek heeft justitie besloten hem voor de rechter te brengen. Hij is op de hoogte van het besluit, zegt het OM tegen de krant.

Het maken en verspreiden van seksuele deepfakes is strafbaar. De man riskeert een celstraf van maximaal twee jaar.

Meerdere aangiftes

De zaak kwam in maart 2024 aan het licht. Vrouwelijke politici, olympische sporters, presentatrices en leden van het Koninklijk Huis doken op in gemanipuleerde pornovideo's. De video's stonden op een online platform met maandelijks 13 miljoen bezoekers. Inmiddels is de website niet meer online.

Tientallen vrouwen deden aangifte. Een aantal van hen trad zelf naar buiten. Zo zei presentatrice en oud-hockeyster Hélène Hendriks in de talkshow VI dat ze bezig was met een aangifte. BBB-leider Caroline van der Plas vertelde bij Humberto dat de video voelde als "digitale verkrachting".

SBS-presentatrice Sylvana IJsselmuiden ging aangifte doen "omdat het morgen ook bij jonge meisjes van 16 kan gebeuren", zei ze in het AD. Ook Olcay Gulsen deed aangifte "om nieuwe, jonge slachtoffers te voorkomen".

Oprichter website niet vervolgd

De website waar de video's op stonden, werd opgericht en gerund door een Canadees uit Toronto. Hij verwijderde eerder al beelden op verzoek van het OM en blokkeerde de website voor Nederlandse IP-adressen. Na de aangiftes ging de website helemaal uit de lucht.

De Canadees wordt niet vervolgd. Wat hij deed, was in Canada niet strafbaar. En het Nederlandse Openbaar Ministerie gaat niet proberen om hem naar Nederland te halen. Dat zou te veel politiecapaciteit vergen, laat het OM weten aan het AD.

Duizenden werknemers en omwonenden van staalfabriek Tata in IJmuiden moeten waarschijnlijk langer wachten op duidelijkheid over de toekomst van het bedrijf. Tata onderhandelt met het kabinet over 2 miljard euro overheidssteun voor de verduurzaming van de staalfabriek.

De afspraken hierover moeten uiterlijk 30 september definitief gemaakt worden. Een rondgang langs mensen die bekend zijn met de onderhandelingen leert dat de kans dat dit binnen tien dagen lukt uiterst klein is. Strafrechtelijk onderzoek naar Tata en de dreiging van het intrekken van vergunningen voor fabrieksonderdelen bemoeilijken de onderhandelingen.

Formeel wordt de intentieverklaring, waarin eerder afspraken zijn gemaakt over de verduurzaming, na 30 september beëindigd. Dat betekent dat zowel Tata als het kabinet niet meer gebonden is aan de gemaakte afspraken. Maar als beide partijen besluiten dat de onderhandelingen voortgezet moeten worden, kunnen ze daar een regeling voor treffen.

De hoogovens in IJmuiden zijn de grootste uitstoter van broeikasgassen van Nederland, met jaarlijks 11,2 megaton CO2. Het verduurzamingsplan moet de uitstoot met zo'n 40 procent verlagen. Tata wil de helft van de hoogovens sluiten en vervangen door een proces dat op gas en waterstof kan draaien.

Daarnaast wil het staalbedrijf meer schroot recyclen in een elektrische oven. Het gebruik van gas en gedeeltelijke voortzetting van het gebruik van kolen betekent dat de fabriek nog jarenlang CO2 blijft uitstoten. Daarom wil het bedrijf ook CO2 afvangen en opslaan.

Er werken zo'n 9000 mensen bij Tata in IJmuiden, naar schatting zijn er nog eens zo'n 20.000 arbeidsplaatsen bij toeleveringsbedrijven afhankelijk van de staalfabriek. Daarmee is Tata de grootste werkgever in de regio IJmond. De overheid wil met de 2 miljard subsidie niet alleen de CO2-uitstoot verminderen maar ook een belangrijke basisindustrie voor Nederland behouden.

Omdat de rechten om CO2 te mogen uitstoten in de komende jaren steeds duurder worden, is staalproductie met kolen naar verwachting op termijn niet meer rendabel.

Tata Steel IJmuiden bevindt zich op dit moment op alle fronten in zwaar weer. Het Openbaar Ministerie verdenkt het bedrijf van het opzettelijk uitstoten van schadelijke stoffen, met gevaar voor de gezondheid van omwonenden. Het OM doet daarom strafrechtelijk onderzoek naar Tata en bekijkt de rol van leidinggevenden.

Daarnaast wil de omgevingsdienst van de provincie Noord-Holland de vergunning intrekken van belangrijke onderdelen. Het gaat om de cokesgasfabrieken die structureel meer gevaarlijke stoffen uitstoten dan is toegestaan.

Ook heeft de overheid vanwege milieurisico's het gebruik van staalslakken, een restproduct van de staalproductie, aan banden gelegd. Omdat het hierdoor lastig wordt om deze staalslakken te verkopen voor bijvoorbeeld wegenbouw, dreigt Tata met een grote berg onverkoopbaar afval te blijven zitten.

De verantwoordelijkheden van het kabinet, de omgevingsdienst en het Openbaar Ministerie zijn in Nederland strikt gescheiden. Toch leidt de gang van zaken tot gefronste wenkbrauwen bij de hoogste bazen op het hoofdkantoor van Tata in India.

De verduurzamingsplannen van Tata zijn de afgelopen jaren regelmatig aangepast maar de dilemma's blijven hetzelfde, zoals NOS op 3 die eerder schetste in deze video.

Voor de overheid is het lastig om miljardensteun te verlenen aan een bedrijf dat onderwerp is van strafrechtelijk onderzoek. Zowel het kabinet als een meerderheid in de Tweede Kamer is in principe voorstander van financiële steun voor de productie van 'groen staal' in Nederland. Voorwaarde is wel dat overtreding van de milieuregels in IJmuiden stopt.

Daarnaast moet het bedrijf financieel gezond zijn. Dit om te voorkomen dat over een aantal jaren de miljarden euro's overheidssubsidie in een bodemloze put verdwijnen. Het afgelopen jaar leed Tata ruim 200 miljoen euro verlies.

Critici zijn van mening dat groen staal in Europa beter in Scandinavië of Spanje gemaakt kan worden. Daar is goedkope duurzame elektriciteit uit waterkracht of zonne-energie beschikbaar om groene waterstof mee te maken.

Tata en het kabinet zouden het liefst een akkoord sluiten over verduurzaming en daarmee de staalindustrie voor de toekomst in Nederland behouden. Maar de problemen zijn niet zomaar opgelost. De hoop op een schone staalfabriek in IJmuiden is nog niet verdwenen, maar zekerheid dat zo'n fabriek er ook komt is er nog niet.

Pierre Rieu, de zoon van André Rieu, mag zijn hotel in Maastricht rond Kerstmis niet net als vorig jaar versieren. De gemeente geeft hem de keuze: of een verlichte strik, of lichtbanen.

De welstands- en monumentencommissie vindt dat de architectuur van panden in de binnenstad herkenbaar moet blijven. Dat was volgens de commissie vorig jaar niet het geval, schrijft regionale omroep L1. Toen had Rieu zijn hotel gedecoreerd als een enorm kerstcadeau met lichtbanen én een verlichte strik.

"Overdaad schaadt", stelde de commissie. Die adviseerde de hoteleigenaar om de volgende keer een duidelijke keuze te maken.

'Ik voel irritatie'

In het decoratievoorstel voor dit jaar ziet de welstandscommissie het eerder uitgebrachte advies niet terug en spreekt nog steeds van overdaad. Rieu is daarom uitgenodigd voor een gesprek, maar hij ziet dat niet zitten.

"Ik voelde irritatie en een beetje boosheid opkomen", zegt Rieu tegen streekomroep 1Zuid. Hij ziet niets in een gesprek als hij alleen maar mag luisteren "en er verder niks gedaan kan worden".

"We hebben het over kerstverlichting. Volgens mij heeft niemand daar last van", zegt hij. "Ik snap dat er beleid is en ik ben blijkbaar de eerste die het zo uitbundig heeft gedaan. Maar om er nu zo lang mee bezig te zijn...

Aanvechten of toch ophangen

Wat Rieu nu gaat doen, weet hij nog niet. "Ik ga het aanvechten of gewoon ophangen en dan maar zien wat er gebeurt. Ik weet het nog niet." Na korte stilte vervolgt hij: "Misschien doe ik wel gewoon het laatste."

CDA-gemeenteraadslid Gabrielle Heine laat aan de streekomroep weten dat ze voor verruiming van het beleid is en daarvoor een voorstel wil indienen.

In Tanzania zijn tien leeuwen dood aangetroffen die mogelijk waren vergiftigd. Dat meldt de instantie NCAA, die het Ngorongoro-natuurreservaat beheert.

NCAA gaat verder onderzoek doen naar de doodsoorzaak. Ook wil de instantie uitzoeken wie er achter de mogelijke vergiftiging zit.

In het Tanzaniaanse natuurreservaat zijn hoogvlakten, savannes en bossen, maar het gebied staat vooral bekend om de grootste caldera ter wereld. Deze ingestorte vulkaankegel heeft een diameter van 17 tot 21 kilometer. Ook leven in het gebied volgens VN-organisatie Unesco veel bedreigde diersoorten.

Uitgezet om natuurbeheer

In Ngorongoro zijn al langer spanningen tussen de bevolking en de overheid. De Tanzaniaanse overheid stelt dat inwoners de leefgebieden van wilde dieren aantasten. Vanwege natuurbeheer en toerisme wordt de oorspronkelijke bevolking op verschillende plekken van hun land verdreven.

Een VN-commissie waarschuwde Tanzania vorige maand dat het onmiddellijk moet stoppen met het uitzetten van de Masai-bevolking in de gebieden Ngorongoro en Loliondo.

Eerder dit jaar stierven vijftien olifanten in Kenia, op de grens met Tanzania. Ook daar was vermoedelijk sprake van vergiftiging.

Bij aanvallen over en weer tussen Rusland en Oekraïne zijn vannacht mensen om het leven gekomen. In de regio rond de Oekraïense hoofdstad Kyiv werden een vrouw en haar tweeling van drie jaar gedood in hun woning, zeggen de hulpdiensten.

Oekraïne viel op zijn beurt ook Moskou aan. De Oekraïense president Zelensky zegt dat zijn land een olieraffinaderij in de Russische hoofdstad heeft geraakt. Volgens Zelensky hebben de aanvallen "significante impact" op de brandstofvoorzieningen in Rusland. "De Russen gebruiken deze industrie om hun oorlogsmachine in stand te houden."

In de regio Moskou werden volgens de plaatselijke gouverneur twee mensen gedood. Het gaat om een man van 74 en een vrouw van 44. Ook zouden twintig mensen gewond zijn geraakt.

De burgemeester van Moskou bevestigt de aanval op de olieraffinaderij en zegt dat er ook een appartementsgebouw werd geraakt. Volgens hem werden 450 drones onderschept door de luchtafweer. Hij noemt het de grootste aanval op de hoofdstad ooit, hoewel er in augustus nog honderden drones meer op Moskou werden afgevuurd. Ook in de rest van het land werden drones uit de lucht gehaald.

De Amerikaanse president Trump kondigde bijna een week geleden een aanvalsstop aan tussen Oekraïne en Rusland. De landen zouden elkaars energievoorzieningen niet meer aanvallen. Een dag later viel Rusland een Oekraïens tankstation aan, waarmee Rusland de afspraken volgens Oekraïne had geschonden.

Verkiezingen in Rusland

Het is vandaag de laatste dag van de parlementsverkiezingen in Rusland. Sinds vrijdag kunnen Russen stemmen op een nieuwe regering, ook in de door Rusland geannexeerde gebieden van Oekraïne.

Toch staat de uitkomst, net als voorgaande verkiezingen, in feite al vast. Met de stembusgang wil president Poetin vooral laten zien dat de Russische bevolking nog steeds zijn 'speciale militaire operatie' steunt.

In Oostenrijk is een 57-jarige Nederlander bij een duikongeval omgekomen. De man raakte op tientallen meters onder water in paniek en maakte een zogenoemde noodopstijging, meldt de Oostenrijkse politie.

Het ongeval vond vrijdag plaats in Steinbach am Attersee, ten oosten van Salzburg. De Nederlander wilde met twee anderen tot 100 meter diepte duiken in de Attersee, maar kreeg op zo'n 80 meter diepte problemen.

Een van duikers met wie hij in het water was, probeerde hem nog te helpen, maar de man zwom in paniek snel naar het wateroppervlak. Daar merkten twee andere duikers hem op en brachten hem aan wal.

Volgens het regionale reddingsteam was de man bewusteloos toen hulpverleners aankwamen. Ze hebben nog geprobeerd hem te reanimeren, maar dat was tevergeefs.

Decompressieziekte

De duikcomputer van de Nederlander, die data over de duik bijhield, kon ter plaatse niet worden uitgelezen vanwege schade. Mogelijk kreeg de Nederlander last van zogenoemde decompressieziekte. Dat gebeurt wanneer duikers te snel naar boven komen. Gassen die in het lichaam zijn opgelost, vormen dan door het drukverschil belletjes.

Mensen kunnen dan last krijgen van onder meer hoofdpijn en duizeligheid. In het ergste geval kan een slachtoffer het bewustzijn verliezen en overlijden.

De lijst met aanslagen en sabotageacties bij Europese defensiebedrijven groeit. Zo waren er brandstichtingen in Polen, Slowakije en Italië. Ook verijdelden autoriteiten een aanslag op een vrachtvliegtuig in Leipzig, een knooppunt van wapentransporten voor Oekraïne.

Aangenomen wordt dat Rusland achter veel van de aanvallen zit. Volgens deskundigen verandert het dreigingsbeeld voor Nederlandse defensiebedrijven ook, maar zijn zeker nieuwkomers op de markt zich daarvan nog niet voldoende bewust.

"Rusland is het conflict aan het uitbreiden, dat komt met risico's. De vraag is in hoeverre organisaties daar echt op zijn voorbereid", zegt Bart van den Berg. Hij is defensie- en veiligheidsdeskundige bij kennisinstituut Clingendael. "Onze regelgeving is gebaseerd op een ander dreigingsbeeld, dat redeneert in termen van oorlog of vrede en geen rekening houdt met de grijze zone waarin we nu zitten."

Dat dreigingen toenemen ziet ook Christa Hooijer, wetenschapsdirecteur bij onderzoeksorganisatie TNO Defensie. Daar worden nieuwe technieken ontwikkeld voor de Nederlandse krijgsmacht.

"Aan de aanslagen in het buitenland zie je dat het spannender wordt in de wereld. We moeten daarom ons onderzoek beter beveiligen, op verzoek van het ministerie van Defensie", zegt ze. "Gezien de kennis die we ontwikkelen, zijn we doelwit van spionage en pogingen tot diefstal van bedrijfsgeheimen. Daarom nemen we maatregelen om te voorkomen dat dat kan gebeuren."

Die maatregelen zijn volgens Hooijer gevarieerd. "Het gaat om fysieke beveiliging, zoals hekken, poortjes en portiers. Maar ook om digitale beveiliging en bewustwordingstraining voor onze mensen."

Niet naïef zijn

TNO is een grote organisatie en werkt al decennia samen met Defensie, maar in Nederland komen ook steeds meer kleine defensiestart-ups op. Een aantal daarvan levert, via onze eigen krijgsmacht, materieel of software aan Oekraïne.

"Van start-ups wordt wat betreft beveiliging echt veel gevraagd", zegt onderzoeker Van den Berg. "Ze moeten kijken naar het personeel dat ze aannemen en fysieke beveiliging van de locatie, naast hun zware gebruikelijke werk. En je moet gewoon permanente beveiliging hebben en erkennen dat als je aan Oekraïne levert, je daarvoor betaalt. Daar moeten we niet naïef over zijn."

Dat beaamt Eric Schouten, die vroeger namens inlichtingendienst AIVD contact hield met het bedrijfsleven over dreigingen uit Rusland en China. Inmiddels werkt hij in de private veiligheidssector. "Bedrijven die totaal niets van spionage weten, worden ineens lekker gemaakt om te leveren aan Defensie."

"Als ze dan op handelsmissie gaan in bijvoorbeeld Polen, staan ze vrolijk op de foto zonder te beseffen dat ze dan al in de gaten gehouden worden door Russische inlichtingendiensten", zegt hij. "Ik zie te veel dollartekens in de ogen van managers, zonder dat er nagedacht wordt over wat er qua veiligheidsmaatregelen bij hoort."

Hulp van overheid

Schouten geeft toe dat start-ups nog niet altijd kunnen voldoen aan hoge veiligheidsstandaarden. "Die hebben daar de middelen niet voor. Maar je kunt wel al investeren in risicoanalyse en bewustwording. Ik zie ook veel bedrijven die dat wel goed doen." Volgens Van den Berg kunnen kleine bedrijven inderdaad dure beveiliging niet altijd betalen. "De overheid moet je daar ook financieel bij helpen."

Het beste scenario is dat bedrijven hun inlichtingenpositie goed op orde hebben, zegt Schouten. "Dan kun je passende maatregelen nemen, zoals beveiligd communiceren of het controleren van afwijkend gedrag. Het hoeven niet direct dikke hekwerken te zijn."

Samenwerking

Bedrijven kunnen daarbij hulp inroepen van organisaties die ervaring hebben met het opsporen van kwetsbaarheden en het versterken van weerbaarheid. DNV Nederland is zo'n bedrijf. "We zien dat organisaties steeds vaker de vraag stellen hoe zij bezorgdheid kunnen omzetten in concrete maatregelen", zegt Derek Riezebos van DNV Nederland.

"De focus verschuift van bescherming tegen één specifiek risico naar voorbereiding op meerdere, onderling verbonden, dreigingen die gelijktijdig kunnen optreden. Denk bijvoorbeeld aan gecombineerde fysieke en cyberaanvallen." Volgens Riezebos is nauwe samenwerking tussen onder meer de overheid en de industrie belangrijk om de steeds complexere dreigingen het hoofd te bieden.

"Er bestaat geen maatregel waarmee alle risico's volledig kunnen worden uitgesloten. De vraag is daarom niet alleen hoe organisaties incidenten kunnen voorkomen, maar vooral hoe zij hun weerbaarheid vergroten. Zodat ze verstoringen waar mogelijk voorkomen, de impact beperken en snel kunnen herstellen als er toch iets gebeurt."

Goedemorgen! In de Duitse deelstaten Mecklenburg-Voor-Pommeren en Berlijn zijn verkiezingen en de Dam tot Damloop tussen Amsterdam en Zaandam viert zijn veertigste verjaardag.

Eerst het weer: in het zuiden begint de dag grijs en met regen. Overdag blijft het op de meeste plekken droog met temperaturen tussen de 17 en 19 graden.

Ga je vandaag op pad? Hier vind je het overzicht van de files en wegwerkzaamheden en hier alles over de situatie op het spoor.

Wat kun je vandaag verwachten? Wat heb je gemist?

Zanger Ed Sheeran heeft excuses aangeboden voor "de fouten" die hij heeft gemaakt, toen hij de Amerikaanse rapper Macklemore uit zijn tour schrapte. Ook noemde hij de situatie in Gaza "catastrofaal en onverdedigbaar".

Begin deze week werd de Amerikaanse rapper Macklemore uit de tour van Sheeran gezet, nadat hij tijdens een optreden "Free Palestine" had geroepen. Israël bombardeert en beschiet Gaza vrijwel dagelijks; daarbij komen bijna elke dag Palestijnen om het leven.

Ander nieuws uit de nacht: En dan nog even dit:

De aardappel is tegenwoordig een vast onderdeel van onze warme maaltijd, maar eeuwenlang aten we hem nauwelijks. Ondanks de komst van nieuwe producten en exotische invloeden bleef het dagelijkse menu eeuwenlang vrijwel onveranderd, blijkt uit het promotieonderzoek van archeoloog Merit Hondelink van de Rijksuniversiteit Groningen. RTV Noord schreef erover.

Hondelink reconstrueerde onze eetgewoontes sinds het jaar 1500, door oude poep te bestuderen. "Mensen denken ook vaak dat aardappelen en het standaard avg'tje van aardappelen, vlees en groente al eeuwenlang de norm zijn, maar de werkelijkheid blijkt anders."

Fijne dag!

In de Duitse deelstaten Berlijn en Mecklenburg-Voor-Pommeren zijn sinds 08.00 uur de stembureaus open voor deelstaatverkiezingen. Het gaat niet om de grootste regio's, met bij elkaar zo'n vijf miljoen inwoners. Toch kan de stembusgang grote gevolgen hebben voor de landelijke politiek.

Na de monsterzege van de radicaal-rechtse AfD in Saksen-Anhalt staat bondskanselier Merz onder druk, mede omdat de overwinning van de AfD ten koste ging van zijn eigen CDU. Al dagen wordt over zijn aftreden gespeculeerd en binnen zijn partij wordt zijn vervanging voorbereid. Aan het eind van de middag komt de partijtop bijeen om over zijn lot te beslissen.

In beide deelstaten wijzen peilingen op verlies voor de CDU. De situatie in Mecklenburg-Voor-Pommeren (MV), lang de thuisstaat van CDU-kanselier Merkel, is de situatie het meest kritiek. Daar koerst de partij af op het slechtste resultaat ooit in een deelstaat. De christendemocraten dreigen zelfs onder de kiesdrempel te eindigen.

De partij is deels het slachtoffer van een tweestrijd tussen de AfD en de SPD, maar lokale CDU'ers wijten de verwachte nederlaag ook aan de onvrede over Merz.

Berlijn

In Berlijn levert de CDU nu nog de burgemeester, maar hij stapt op na een reeks leugens over zijn handelen bij een grote stroomstoring. Een duidelijke favoriet is er niet: vier partijen peilen tussen de 16 en 21 procent, met Die Linke nipt aan kop. Zelfs de AfD kan in de progressieve hoofdstad de grootste worden, met name vanwege succes in de buitenwijken.

Zelfs als de CDU de grootste blijft in Berlijn, lijkt een coalitie tussen de drie linkse partijen realistisch. Dan verliest Merz' partij opnieuw een belangrijke post. Als Die Linke de grootste wordt, is het de eerste keer dat die partij wint in Berlijn. De partij van Elif Eralp zou als felste anti-AfD-geluid juist kunnen profiteren van het AfD-succes eerder deze maand.

Merz is door de lokale CDU-afdelingen buiten de campagne gehouden. De bondskanselier is geen stemmentrekker, integendeel. Met name in MV zette de CDU zich actief af van hun leider. Het toont hoe het aanblijven van Merz een existentieel gevaar vormt voor de partij.

Partijtop bijeen

Merz weet dat hij in het nauw zit. Het partijbestuur van de CDU wordt daarom om 17.00 uur bijeengeroepen in Berlijn. Onder hen zijn de huidige acht deelstaatpremiers van de CDU. Op de verkiezingsavond van Saksen-Anhalt nodigde hij ook al de premiers uit, maar toen kwam er slechts één opdagen.

Nu wil hij controle hebben én uitstralen. Naar verluidt zal Merz zijn vertrouwelingen in de ogen aankijken en om hun vertrouwen vragen. Stützen oder stürzen, is de vraag: steunen of laten vallen. Alom wordt aangenomen dat het de machtige deelstaatpremiers zijn die bij Merz zouden moeten aandringen tot aftreden.

Dat kan alleen als de partijprominenten eensgezind optreden. Vermoedelijk één van hen zal Merz moeten opvolgen. Zo'n unieke kanselierswissel moet breed gedragen zijn, niet in de laatste plaats door Merz zelf. Uiteindelijk zal de Bondsdag ermee akkoord moeten gaan, inclusief coalitiepartner SPD en de Merz-loyalisten in de fractie.

Halve steun

De premiers spraken deze week in een brief hun steun uit aan de bondskanselier, zonder Merz bij naam te noemen. De tekst legde echter vooral de nadruk op het belang van stabiliteit. Ook werd samenwerking met de AfD of de optie van een minderheidsregering uitgesloten, andere geruchten die deze week de kop opstaken.

De brief verstomde de discussie over Merz kortstondig, maar een hartstochtelijke steunverklaring was het niet. Zoals SPD-vicevoorzitter Schweitzer het omschreef: "Als ik voetbaltrainer zou zijn en het bestuur zegt op deze manier mij te willen behouden, dan zou ik alvast nadenken waar mijn tas ook alweer stond."

Ook als de partijtop vanavond steun uitspreekt, is Merz nog niet direct gered. Deze zomer hield de partij ook vast aan de in opspraak geraakte fractievoorzitter Spahn, totdat de verontwaardiging en het verzet onder leden te groot werd. Merz heeft voor de zekerheid een geplande reis naar de VS afgezegd om de komende dagen met zijn fractie in gesprek te kunnen.

Zo hangt het lot van Merz boven deze verkiezingen, die eigenlijk vooral over de deelstaatpolitiek hadden moeten gaan. Hoe het afloopt, durft niemand met zekerheid te zeggen. "Maatregelen ontstaan in een bepaalde situatie en vanavond zal een zekere dynamiek ontstaan", omschreef een anonieme CDU-deelstaatvoorzitter de kansen op een putsch tegenover Die Welt.

De stemlokalen zijn open tot 18.00 uur. Direct daarna volgt een exitpoll in beide deelstaten. De voorlopige uitslag volgt in de nacht.

In Leeuwarden woedt een grote brand in een bowlingcentrum. Volgens de veiligheidsregio is het pand niet meer te redden en laat de brandweer het gecontroleerd uitbranden.

De brand brak rond 03.45 uur uit. Er waren op dat moment geen mensen binnen, zegt de veiligheidsregio. Het is niet bekend hoe de brand in het bowlingcentrum aan het Kalverdijkje is ontstaan.

Midden in de nacht trok de brand toch veel bekijks:

Bij het brandende gebouw zijn knallen te horen. Mogelijk worden die veroorzaakt door ontploffende gasflessen of andere dingen die onder druk staan, zegt de veiligheidsregio.

NL-Alerts vanwege rook

Omdat er veel rook vrijkomt, zijn twee NL-Alerts verstuurd aan omwonenden. Mensen worden geadviseerd om uit de rook te blijven, ramen en deuren te sluiten en de mechanische ventilatie uit te zetten.

De brandweer is tijdelijk gestopt met blussen, zodat de rook meer omhoogtrekt. Door het blussen ging de rook juist lager hangen en trok die richting een naastgelegen wijk.

Geen asbest

Uit metingen blijkt dat er geen asbest is vrijgekomen bij de brand. Ook zijn er geen verhoogde concentraties schadelijke stoffen gemeten.

Inmiddels is er ook een droneteam van de brandweer aanwezig. Met de drone kunnen brandweermensen goed zien waar er nog brand is.

Zanger Ed Sheeran heeft tijdens zijn eerste optreden sinds de Amerikaanse rapper Macklemore uit het voorprogramma is geschrapt, excuses gemaakt voor de ophef die is ontstaan. Volgens Sheeran heeft hij "fouten" gemaakt bij het omgaan met de situatie. "Ik wilde nooit een activistische muzikant worden, maar dit heeft me midden in een belangrijk en gepassioneerd debat over de vrijheid van meningsuiting en de meest complexe politieke kwestie ter wereld geplaatst", zei hij.

Ook sprak hij zich uit over de situatie in Gaza. Hij noemde die aan het begin van het concert in Philadelphia "catastrofaal en onverdedigbaar".

Macklemore zou met Sheeran door de Verenigde Staten touren. Tijdens een concert op 4 september in het MetLife Stadium in de Amerikaanse staat New Jersey vroeg de rapper aandacht voor de situatie van de Palestijnen in Gaza en op de bezette Westelijke Jordaanoever. Zo riep hij onder meer "Free Palestine".

Stadioneigenaar

Macklemore zei na zijn vertrek uit de tour dat Robert Kraft, de eigenaar van het stadion in Massachusetts waar Sheeran komende week optreedt, contact had opgenomen met de Britse zanger. Kraft zou hem hebben verteld dat Macklemore niet in zijn stadion mocht optreden. Volgens de rapper had Kraft daarnaast andere stadioneigenaren tegen hem opgezet.

Kraft reageerde dat hij Macklemore niet wilde laten optreden vanwege zijn uitspraken en een "bredere geschiedenis van antisemitische retoriek en beeldvorming". Hij zei dat hij zich verantwoordelijk voelt om in te grijpen wanneer volgens hem een grens wordt overschreden.

'Besluit van organisator'

Sheeran kreeg kritiek op het schrappen van Macklemore. Sommige fans vonden dat hij duidelijker stelling had moeten nemen. Sheeran zei zelf dat het besluit om Macklemore te schrappen niet van hem kwam, maar van de organisator van de tour.

Ook leden van Sheerans begeleidingsband Beoga en drie andere acts die in het voorprogramma zouden spelen, trokken zich terug. Het gaat om Finneas, Lukas Graham en Aaron Rowe. Zij deden dat uit solidariteit met Macklemore. Sheeran trad vannacht dan ook op zonder voorprogramma.

Sheeran zei eerder dat hij zijn optredens niet als politiek platform wil gebruiken. Tegelijkertijd zei hij persoonlijke opvattingen te hebben over het conflict tussen Israël en de Palestijnen. Hij zei dat hij gedurende de week had geprobeerd een oplossing te vinden tussen de betrokken partijen.

Gaza en Israël

Over de situatie in Gaza zei Sheeran tijdens het concert: "Mijn hart is gebroken door de omvang van de verwoesting en het verlies van levens van burgers en kinderen." Ook zei hij dat hij wil dat zijn muziek en optredens draaien om eenheid en menselijkheid, en niet om politiek.

Sheeran noemde de gebeurtenissen in Israël tijdens de aanslagen van 7 oktober 2023 "afschuwelijk" en zei dat ze eeuwenlang Joods leed verder hebben verergerd.

Voor het stadion verzamelden zich voorafgaand aan het concert ongeveer vijftig pro-Palestijnse demonstranten.

In Parijs zijn twee Duitsers opgepakt die voor de grap schilderijen hadden opgehangen in het Louvre. Op de werken waren ze zelf te zien.

De mannen hingen de werken met plakband aan de muur in de zaal waar ook de Mona Lisa hangt. De muur raakte daarbij licht beschadigd.

Het museum kon de grap niet waarderen. De twee Duitsers werden aangehouden door bewakers en overgedragen aan de politie.

De mannen verklaarden dat ze het voor de lol hadden gedaan. Op het ene schilderij was een van de twee mannen in een harnas te zien, terwijl op het andere de twee mannen samen met een vrouw waren afgebeeld.

De grap is pijnlijk voor het wereldberoemde museum. Vorig jaar was het Louvre doelwit van een inbraak waarbij overdag sieraden ter waarde van miljoenen euro's zijn gestolen. De dieven kwamen binnen via een verhuislift en vertrokken niet lang erna. Vier verdachten zijn gearresteerd. Het museum zei na de roof de beveiliging te verscherpen.

Een explosie in de nacht van donderdag op vrijdag in de wijk Watergraafsmeer in Amsterdam, blijkt te zijn afgegaan voor de woning van een influencer. Het slachtoffer, een vrouw die zich op sociale media Sara Posh noemt, vindt de explosie een laffe daad. "Niemand gaat voor mij bepalen wat ik wel of niet mag zeggen."

De politie kreeg donderdagnacht rond 03.00 uur een melding van een explosie. Door de ontploffing ontstond er rookschade in de woning, schrijft de Amsterdamse stadszender AT5. De bewoner was thuis, maar raakte niet gewond.

'Sara Posh' bespreekt allerlei onderwerpen, waaronder juice over BN'ers en mede-influencers. "Op mijn socials geef ik mijn mening over onderwerpen die al openbaar zijn gedeeld. Ik probeer met mijn platform juist een ander beeld van de influencerwereld te laten zien", schrijft ze in een verklaring op TikTok. "Niemand is verplicht mij te volgen of te liken."

De VS wil een speciale eenheid voor kunstmatige intelligentie met de naam "AI Force" en daarmee onder meer ontwikkelingen op dat gebied verder versnellen. Dat heeft president Trump op zijn platform Truth Social bekendgemaakt. Ook stelt hij binnenkort een nieuwe "AI-tsaar" aan die op dat gebied advies moet geven.

Trump zegt dat hij de AI Force wil opzetten naar voorbeeld van de Space Force, de ruimtetak van de Amerikaanse strijdkrachten die in 2019 tijdens zijn eerste termijn werd opgericht.

Hij kondigde ook aan dat 'AI Force' zich moet bezighouden met de negatieve gevolgen van kunstmatige intelligentie binnen het bestaande strafrecht. "Tegelijkertijd zullen we ook letten op wat er misgaat. Dat kunnen we heel eenvoudig doen met ons bestaande strafrechtelijke en civielrechtelijke systeem", schrijft Trump.

Waarschuwingen

De aankondiging volgt kort op de uitspraken van een voormalig onderzoeker bij AI-bedrijf Anthropic die zijn zorgen uitte over de snelle ontwikkelingen van AI. Zo voorspelde Jacob Coxon dat de technologie de mensheid voor het einde van dit decennium zou kunnen uitroeien.

Trump wijst de zorgen van de hand. "We zullen de groei van deze ongelooflijke sector op geen enkele manier belemmeren of verstikken", schrijft Trump op Truth Social. "Integendeel, we zullen de sector koesteren, helpen en in de gaten houden terwijl die groeit."

De president maakte niet duidelijk wat die AI Force precies gaat doen. Wel zegt Trump over de nieuwe AI-tsaar: "Alleen mensen met een hoog IQ mogen solliciteren!"

China

Trump werd eerder op het gebied van AI geadviseerd door durfkapitalist David Sacks, die de functie van AI-tsaar vervulde voordat hij in het voorjaar terugtrad. Hij is een groot voorstander van AI. Onlangs reageerde Sacks op de waarschuwingen over de uitroeiing van de mensheid. Hij stelt dat bedrijven als Anthropic en OpenAI de ontwikkelingen zouden moeten afremmen als dat nodig wordt geacht. Maar nieuwe federale regels zijn volgens hem niet nodig.

De aankondiging van Trump komt ook enkele dagen voor zijn geplande ontmoeting met de Chinese president Xi Jinping op donderdag. Washington en Beijing strijden om de leiding op het gebied van kunstmatige intelligentie, die beide regeringen zien als van groot belang voor hun economische en militaire slagkracht.

Eerder maakte NOS op 3 een uitgebreide video over de keerzijde van AI:

Journalisten van de grote Amerikaanse nieuwsorganisaties CNN, MS NOW en Politico hebben vandaag geen toegang gekregen tot het Witte Huis. De maatregel was gisteren al aangekondigd door president Trump. De reden is berichtgeving die hem niet bevalt.

De Witte Huis-verslaggevers van CNN en MS NOW meldden vandaag live dat hun de toegang tot het Witte Huis was geweigerd toen ze daar aankwamen voor hun werk. Kort daarna meldde Politico dat ook hun Witte Huis-verslaggever niet binnen mocht en dat haar pasje was ingenomen.

Hun werkgevers reageren strijdbaar op de situatie. Jonathan Greenberger, hoofdredacteur van Politico, zei in een verklaring aan de redactie: "We staan achter haar en alle verslaggevers hier die verslag doen. We zullen onze rechten volgens het Eerste Amendement krachtig verdedigen."

Persoonlijk bewegen

CNN en MS NOW gaven vergelijkbare verklaringen af. "We laten ons niet afleiden van onze plicht om de overheid en andere publieke instanties ter verantwoording te roepen", meldde CNN. MS NOW (voorheen MSNBC) schreef: "Het Witte Huis behoort toe aan het Amerikaanse volk en de beslissingen die daar worden genomen, worden gefinancierd met ons belastinggeld."

MS NOW zei verder "vastbesloten" te zijn om "alle noodzakelijke stappen te ondernemen om onze rechten volgens het Eerste Amendement en de essentiële rol van onafhankelijke journalistiek in onze democratie te verdedigen."

De druk van Trump en zijn regering op bepaalde media speelt al langer. Zowel de nieuwsbedrijven als individuele journalisten zijn regelmatig doelwit. Medewerkers van de nieuwsorganisaties zijn persoonlijk of via sociale media aangevallen, soms op persoonlijke wijze door hen te beledigen tijdens persconferenties.

'Geen benadeling om woorden'

Trump heeft ook rechtszaken aangespannen en enorme schadevergoedingen geëist tegen verschillende media, waaronder The New York Times, The Wall Street Journal en de BBC. In alle gevallen gaat het over berichtgeving die hem niet zinde.

De president besloot daarnaast vorig jaar om verslaggevers van het Amerikaanse persbureau AP de toegang tot het Oval Office, Air Force One en bepaalde evenementen te ontzeggen. De reden: AP weigerde te spreken van de Golf van Amerika, zoals Trump wil.

AP heeft vandaag laten weten de nieuwsorganisaties te steunen die een toegangsverbod hebben gekregen. "Geen enkele nieuwsorganisatie of persoon mag door de overheid worden benadeeld vanwege de woorden die ze gebruiken", aldus AP.

Als alles meezit, kán er in 2033 een nieuw gemaal staan bij Eefde dat beter voorbereid is op extreem droge periodes zoals deze zomer. Dat verwacht Rijkswaterstaat. Maar juist in het infrastructuurdossier zit Nederland momenteel weinig mee. De ene brug na de andere kampt met achterstallig onderhoud en ook de wateruitdagingen zijn de komende jaren, mede aangejaagd door klimaatverandering, ronduit gigantisch.

In maart werd bekend dat er een tekort van 80 miljard euro is voor infrastructurele projecten, en dat er gekozen moet worden welke onderhouds- en vernieuwingsprojecten nog kunnen doorgaan. Of Eefde daarbij hoort, moet nog blijken. Het Deltafonds, waar een nieuw gemaal deels uit betaald moet worden, kampt al jaren met tekorten. Inmiddels is dat opgelopen tot 12 miljard euro, werd op Prinsjesdag bekend.

Uit onderzoek van de NOS bleek vanochtend dat verschillende overheden en (overheids)organisaties de situatie bij Eefde al jaren "niet robuust" en ongewenst noemen. Deze zomer werd het Twentekanaal volledig afgesloten vanwege het laagwater. Rijkswaterstaat liet de kans op dit soort extreem lage waterstanden twee jaar terug nog berekenen. Dat leidde tot de inschatting dat dat rond 2050 in het ergste geval iedere twee jaar kan gebeuren.

Eén schip, vijftig vrachtwagens

Nu al is de klap groot voor bedrijven in de regio, laat zoutproducent Nobian op verzoek van de NOS zien na een zomer vol waterproblemen. De fabriek in Hengelo moest noodgedwongen overstappen op vervoer per vrachtwagen. Binnenvaartschepen konden niet door het Twentekanaal. Ook nu is dat verkeer nog sterk verminderd.

"Je moet je voorstellen: de lading van één binnenvaartschip, dat zijn vijftig vrachtwagens", vertelt Albertjan ten Voorde van Nobian. "Dit kost heel veel geld, het is niet efficiënt en het is voor het milieu ook niet duurzaam om langdurig te doen." Het bedrijf, dat ook veel levert aan bijvoorbeeld het Ruhrgebied in Duitsland, ziet dat de hele chemische keten kampt met problemen door de lage waterstanden. "Dit kun je niet iedere zomer hebben."

Daar zit ook de zorg van het Twentse havenbedrijf, vertelt Anne-Ruth Scheijgrond van Port of Twente. Ze wijst op de kosten van tientallen miljoenen voor zowel bedrijven in de regio als hun klanten. "Uiteindelijk gaan klanten hun vertrouwen verliezen en dat is heel, heel triest."

"Er zullen bedrijven zijn die zeggen: ik kan het me absoluut niet veroorloven dat ik geen goederen kan aan- of afvoeren per schip. Die gaan dan kijken: wat zijn mijn opties? Blijven we in Twente of gaan we naar elders in Nederland?", vertelt emeritus-hoogleraar transportbeleid Bert van Wee van de TU Delft.

Toch verwacht hij geen exodus vanwege de waterproblemen. "Je verplaatst je bedrijf niet zomaar. Een kantoor verplaatsen is één ding, maar hele fabrieken kun je niet zomaar sluiten en elders weer openen." Van Wee kan zich wel voorstellen dat bedrijven langetermijninvesteringen tegen het licht houden.

Eefde staat niet op zichzelf. Veel Nederlandse infrastructuur kampt met problemen en klimaatverandering heeft vergaande gevolgen voor die toch al kostbare opgaven. Die problemen blijken geregeld groter dan eerder werd verwacht, met vergelijkbare ingrijpende gevolgen voor onder meer bedrijven.

Dat geldt zeker ook voor het waterbeheer, vertelt hydroloog Niko Wanders van de Universiteit Utrecht. De realiteit haalt de kennis over ons klimaat in, ziet hij. Zeker op het gebied van hydrologie, en niet alleen bij Eefde. "We breken record na record na record en dat gaat best wel snel."

Het is mogelijk dat dit jaar de uitzondering is, gaat Wanders verder. Om daar snel aan toe te voegen: "Maar het past in een trend. Het is helaas iets waarbij je kunt denken: ons waterbeheer kan zich niet snel genoeg aanpassen om klimaatverandering of de gevolgen daarvan bij te benen."

Gisteren nog beginnen

Dat zeggen ook Rijkswaterstaat en het ministerie van Infrastructuur en Waterstaat. "De huidige situatie laat zien dat langdurige perioden met zeer lage rivierafvoeren en lage waterstanden een steeds belangrijkere factor worden in het watersysteem. De renovatie is daarmee niet mislukt, wel is het zo dat de gevolgen van veranderingen in klimaat en het watersysteem sneller gaan dan voorspeld."

Wat Scheijgrond van het havenbedrijf betreft moet begonnen worden met een nieuw gemaal bij Eefde. "Eigenlijk gisteren al", zegt zij. "Eigenlijk zouden we het liefst zelf de schep ter hand nemen en aan de slag gaan." Zo'n vaart loopt het niet. Vragen van de NOS over de snelheid vinden Rijkswaterstaat en het ministerie "met de kennis van nu" begrijpelijk, maar ruimte voor versnelling is er niet.

Bij de demonstratie van de extreemrechtse organisatie Wij Zijn Het Volk in Den Haag zijn 24 betogers opgepakt, meldt de politie. Ze werden aangehouden voor onder meer het niet voldoen aan het noodbevel en verboden wapenbezit.

Een geplande mars door de stad werd aan het begin van de middag door de politie verboden "vanwege ordeverstoringen, geweld tegen de politie en de blijvende aanwezigheid van gezichtsbedekkende kleding". De veelal in het zwart gestoken aanwezigen zochten de confrontatie met de politie en gooiden vuurwerk.

Nadat de mars was verboden, mocht een daaraan gekoppelde demonstratie wel doorgaan op het Malieveld. Het bleef echter onrustig. Relschoppers bleven vuurwerk, stokken en rookbommen gooien. Daarop besloot de ME het waterkanon in te zetten en de demonstranten gecontroleerd weg te leiden van het Malieveld. Agenten gebruikten ook pepperspray.

Op beelden is te zien hoe het uit de hand liep:

Volgens locoburgemeester De Mos is met het geweld tegen de politie "een grens overschreden". Hij noemt het zijn verantwoordelijkheid om de stad beschermen en te zorgen voor de veiligheid van iedereen. "Daarom hebben we eerst de mars geschrapt en demonstreren op het Malieveld mogelijk gehouden. Toen het geweld aanbleef, was beëindiging noodzakelijk."

Volgens De Mos was de politie uitermate goed voorbereid. "Een groot compliment voor de politie dat ze hebben kunnen voorkomen dat het verder is uitgewaaierd naar de stad."

Premier Jetten heeft zijn afschuw uitgesproken over de gebeurtenissen. "Er is excessief geweld tegen de politie gebruikt, er zijn weerzinwekkende extreemrechtse en antisemitische uitingen gescandeerd en Hitlergroeten gebracht", schrijft hij op X. Ook hij complimenteert de politie en daarnaast ook het gemeentebestuur. "We staan pal voor onze rechtsstaat en laten het demonstratierecht niet misbruiken."

Fotograaf

Bij de ontruiming van het Malieveld viel een fotograaf in het water. Op beelden van het incident is te zien dat de fotograaf een duw krijgt van een agent waardoor hij met camera en al in het water belandde.

Beeld van het incident:

Het gaat om een Spaanse fotograaf. Hij zegt tegen de NOS dat hij zijn perskaart zichtbaar droeg. "Geen enkele agent kwam daarna naar me toe om me te helpen of om te checken of het wel goed met me ging. Andere fotografen hebben mij eruit getrokken." De man zegt dat hij een klacht wil indienen tegen de politie.

De politie zegt bekend te zijn met het incident en spreekt van een ongelukkige samenloop van omstandigheden. Er is volgens een woordvoerder contact gelegd met de fotograaf en er wordt gekeken wat er is gebeurd en dan wordt mogelijk een regeling getroffen, zoals de vergoeding van zijn camera. Ook staat de politie in contact met de Nederlandse Vereniging van Journalisten (NVJ).

Meerdere journalisten zijn tijdens het protest lastiggevallen door demonstranten, zegt de politie. Zo werd een verslaggever naar eigen zeggen door demonstranten ten val gebracht en waren er meerdere meldingen van intimidatie.

De NAVO heeft positief gereageerd op de Groenland-deal tussen de Verenigde Staten, Denemarken en Groenland. Denemarken en Groenland zelf benadrukken dat de gesloten overeenkomst de Groenlandse soevereiniteit niet zal aantasten, ondanks de bewering van de Amerikaanse president Trump dat Washington "permanente controle" krijgt over de veiligheid van het eiland.

Trump maakte vannacht bekend dat er een akkoord was bereikt met Groenland en Denemarken. Volgens Trump stelt de overeenkomst de VS in staat om een aanzienlijke militaire aanwezigheid op Groenland te vestigen en wordt het tegenstanders van Amerika verboden om eigen bases op het eiland te bouwen.

Denemarken en Groenland bevestigden de deal, maar zeiden niets over de details. Zo is niet duidelijk hoe groot de Amerikaanse militaire aanwezigheid gaat zijn en of Washington ook zeggenschap krijgt over buitenlands beleid of natuurlijke hulpbronnen in Groenland.

Denemarken en Groenland hebben de hoop uitgesproken dat een overeenkomst een einde maakt aan de maandenlange onzekerheid die was ontstaan door Trumps pogingen tot inlijving van Groenland, dat onderdeel is van Denemarken. Verwacht wordt dat het akkoord volgende week tijdens de Algemene Vergadering van de VN zal worden ondertekend.

NAVO-correspondent Kysia Hekster:

"Binnen de NAVO zullen ze opgelucht ademhalen. De crisis was groot en secretaris-generaal Rutte moest begin dit jaar in Davos in Zwitserland alles op alles zetten om de crisis te bezweren tussen de Amerikanen en de Denen en Groenlanders. Rutte sprak toen van een 'raamovereenkomst' en daar is dit nu uit voortgekomen.

Overigens is er volgens experts feitelijk weinig veranderd aan een overeenkomst uit 1951 die de VS het recht geeft op militaire aanwezigheid in Groenland. Voor het bondgenootschap telt alleen dat dit probleem nu voorlopig uit de weg is.

Intussen zijn er alweer nieuwe moeilijkheden, met de Iran-oorlog. Ook wordt door Amerikaanse media gemeld dat het Pentagon overweegt tienduizenden in Europa gestationeerde militairen terug te halen. Vanwege de dreiging van Rusland leidt dat tot nervositeit bij Europese leiders."

"Volgende week kan een goede week worden - voor Groenland, Denemarken en de Verenigde Staten", schrijft de Deense minister Rasmussen van Buitenlandse Zaken op Facebook. De Groenlandse premier Nielsen is tevreden. "De overeenkomst erkent de soevereiniteit en territoriale integriteit van ons Koninkrijk en het recht van het Groenlandse volk op zelfbeschikking", meldt hij.

Trumps dreigementen over Groenland leidden tot een diplomatieke crisis die de betrekkingen binnen de NAVO onder druk zette. De VS is het grootste en belangrijkste lid van de NAVO. De hoop is nu dat de spanningen zullen afnemen. Een NAVO-woordvoerder zei vandaag dat het bondgenootschap afspraken verwelkomde. De deal "zal bijdragen aan de bevordering van veiligheid, stabiliteit en samenwerking in deze cruciale regio", aldus de woordvoerder.

Jehovah's getuigen mogen voortaan een bloedtransfusie ondergaan. De internationale leiding van de streng religieuze geloofsgemeenschap heeft bekendgemaakt dat het verbod daarop grotendeels wordt geschrapt. Het accepteren van een bloedtransfusie wordt nu een persoonlijke gewetenskwestie voor gelovigen. Zij mogen dus zelf beslissen of ze ermee instemmen.

Het verbod blijft alleen gehandhaafd bij zogeheten volbloed-transfusies, waarbij het volledige bloed wordt toegediend. Dit soort transfusies komt echter zelden voor. Bij vrijwel alle bloedtransfusies in Nederland en wereldwijd worden alleen bepaalde delen van het bloed toegediend, zoals rode bloedcellen, plasma of plaatjes. Dat gebeurt bijvoorbeeld bij een hartoperatie, een keizersnede of na een ernstig ongeluk.

In het verleden zijn er Jehovah's getuigen overleden nadat ze een bloedtransfusie weigerden. Ook minderjarige patiënten die van hun ouders niet een bloedtransfusie mochten ondergaan overleden na weigering.

Veel Jehovah's getuigen die een hartoperatie moeten ondergaan, worden behandeld in het Amphia-ziekenhuis in Breda. Daar zit het Topklinisch Expertisecentrum voor de zorg voor Jehovah's getuigen, het enige van Nederland.

Bas Gerritse is cardio-anesthesioloog in het ziekenhuis en coördineert het expertisecentrum. "Dit is een enorme ommekeer van iets wat jaren gespeeld heeft", zegt hij. "Al vele jaren weigeren Jehovah's getuigen bloedtransfusies en plotseling komt het bericht dat dat inzicht in het geloof is herzien."

Gerritse verwelkomt het nieuws. "Hartoperaties zijn ingewikkeld en gaan vaak gepaard met veel bloedverlies. Daarom is bloedtransfusie soms nodig." Voor Jehovah's getuigen die dat niet wilden, zijn er in het Amphia-ziekenhuis speciale technieken zodat een operatie zonder bloedtransfusie ook veilig kan verlopen. Nu het verbod vervalt, kunnen zij dus vaker terecht in andere ziekenhuizen. Dat maakt de zorg eenvoudiger en veiliger, zegt de arts.

Handelingen 15:20

Dat het hoofdkantoor van de Jehovah's Getuigen het verbod op bloedtransfusie aanpast, heeft te maken met een gesprek dat al langer gaande is in de gemeenschap. Eerder werd het bijvoorbeeld al mogelijk om je eigen bloed met een transfusie toegediend te krijgen. Dat bloed werd dan voor een operatie afgenomen en kon tijdens de operatie worden teruggegeven.

Als onderdeel van die discussie heeft het in de Verenigde Staten gevestigde hoofdkantoor ook opnieuw naar de Bijbelpassages gekeken waarop het verbod gebaseerd was. Dat gaat om Handelingen 15:20, waarin staat dat gelovigen geen bloed mogen eten of drinken. Volgens Jehovah's Getuigen valt een bloedtransfusie met volbloed daar dus ook onder.

"Decennia hebben we geloofd dat dat ook betrekking had op de vier hoofdelementen van bloed (rode en witte bloedcellen, plaatjes en plasma, red.). Maar omdat de Bijbel het niet specifiek heeft over die componenten, moet iedere Jehovah's getuige beslissen of hij bloed van een ander persoon accepteert", zegt een internationale woordvoerder van het hoofdkantoor in een video op Instagram.

De woordvoerder benadrukt daarna ook dat er alternatieven zijn voor bloedtransfusies. Dat soort alternatieve behandelingen worden bijvoorbeeld in het Amphia-ziekenhuis gegeven. "Bij het nemen van de beslissing is vooral het verlangen van Jehovah's getuigen belangrijk om een schoon geweten voor hun God te houden", zegt de woordvoerder.

De Nederlandse tak van de gemeenschap zegt in een persbericht de persoonlijke keuzes van geloofsgenoten te zullen blijven "respecteren en steunen".

Toen het nieuws gisteren naar buiten kwam, werd Bas Gerritse niet lang daarna gebeld door de coördinator van het Nederlandse hoofdkantoor van de Jehovah's Getuigen. "Hij zei dat hij iets heel belangrijks moest zeggen en was enthousiast om het te vertellen. Zij realiseren zich heel goed dat dit voor veel mensen kan bijdragen aan veiligere zorg."