NOS Nieuws - Algemeen

Hongarije heeft zeven medewerkers van een Oekraïense staatsbank aangehouden voor het vervoeren van grote hoeveelheden contant geld en goud. Volgens de Hongaarse autoriteiten worden ze verdacht van witwassen. Ook eist Boedapest opheldering van Kyiv waarom er zulke grote geldtransporten via Hongarije lopen.

Na enige tijd werden de Oekraïners Hongarije uitgezet. Het is het zoveelste incident in het oplopende conflict tussen de Hongaarse premier Orbán en de Oekraïense president Zelensky.

Volgens de Hongaarse minister van Buitenlandse Zaken Szijjártó hebben Oekraïners sinds januari zo'n 900 miljoen dollar, 420 miljoen euro en 146 kilo goud via Hongarije vervoerd. Dat zou begeleid zijn door mensen met banden bij de Oekraïense geheime dienst.

Hongarije gaf foto's vrij van geld en het goud uit het tegengehouden transport:

De Hongaarse minister wil weten waarom bij transacties die via de Oekraïense staatsbank gaan zoveel cash vervoerd wordt, in plaats van dat er gebruik wordt gemaakt van overschrijvingen.

De centrale bank in Kyiv heeft aangekondigd met een delegatie naar Boedapest te komen voor opheldering.

De medewerkers van de Oschadbank vervoerden volgens Oekraïne contant geld tussen staatsbanken in Oekraïne en Oostenrijk toen ze in Hongarije werden aangehouden. De Oekraïense staatsbank zei dat de medewerkers 40 miljoen dollar, 35 miljoen euro en 9 kilo goud vervoerden.

Vanochtend dreigde Orbán op de Hongaarse staatsradio ook de levering stil te leggen van belangrijke goederen die via Hongarije naar Oekraïne gaan. Volgens hem blijft dat zo zolang Oekraïne de doorvoer van Russische olie via de Druzhba-pijpleiding blokkeert. Ook zei hij Oekraïne niet toe te zullen laten tot de EU.

Daarmee reageert hij op de uitspraken van Zelensky dat hij Orbáns adres openbaar zal maken als Hongarije een EU-lening van 90 miljard voor Oekraïne blijft blokkeren. Als Orbán niet stopt, deel ik "het adres van Orbán met onze strijdkrachten", zei die.

'Alle middelen inzetten'

Orbán beschuldigde Kyiv opnieuw van chantage en zei dat Hongarije "alle middelen" zal inzetten totdat de olieleveringen worden hervat.

"We hebben de export van diesel naar Oekraïne al stopgezet", zei Orbán. "Elektriciteitsleveringen gaan nog wel door. Maar ook transittransporten via Hongarije die belangrijk zijn voor Oekraïne kunnen worden stilgelegd totdat we toestemming krijgen voor de olieleveringen."

Midden- en Oost-Europa correspondent Christiaan Paauwe:

"Orbán wil duidelijk maken dat hij bereid is om ver te gaan om weer olie uit Rusland door Oekraïne te laten stromen. Maar de ruzie rond de oliepijpleiding sluit ook naadloos aan bij zijn campagnestrategie. Over ruim een maand zijn er verkiezingen in Hongarije.

Bij eerdere verkiezingen zette Orbán vooral migranten en de EU neer als grootste bedreiging voor Hongarije, deze keer is dat Oekraïne. De scherpe uitspraken van Zelensky - dat hij het adres van Orbán kan delen met de Oekraïense strijdkrachten - waren wat dat betreft een cadeautje voor de Hongaarse premier.

Duidelijk is dat het niet meer alleen bij vergaande verkiezingsretoriek blijft. En de verwachting is dat de spanningen tussen de twee buurlanden in de aanloop naar 12 april alleen maar zullen toenemen. Orbán staat er slecht voor in de peilingen en hoopt met het conflict met Oekraïne toch weer genoeg kiezers te mobiliseren."

Tiktokker Pieter Valley is de grote winnaar van The Best Social Awards. De prijzen voor de beste contentmakers werden gisteravond uitgereikt in Theater Amsterdam.

Het publiek kon dit jaar voor het eerst hun favoriet kiezen uit een door kenners samengestelde lijst van 500 content creators. Daaruit is The Best Social 100 gekomen, een lijst met de honderd contentmakers waarop het meest gestemd is.

Pieter Valley, die normaal door het leven gaat als Pieter van Leijen, stond op de eerste plek. Jade Kops, Monica Geuze, Bram Krikke en Thijmen Schoorl haalden de top vijf.

Van Leijen maakt op TikTok en Instagram humoristische video's waarin hij typetjes naspeelt, regelmatig in samenwerking met andere influencers. Hij heeft op TikTok 1,1 miljoen volgers en zijn video's worden soms meer dan 20 miljoen keer bekeken.

Andere categorieën

Ook andere categorieën zijn gewijzigd. Zo moesten de awards voor beste livestreamer en beste youtuber dit jaar plaatsmaken voor de beste lange videomaker. Die prijs ging naar de Bankzitters, een groep van vijf vrienden die naast video's ook muziek maakt.

Camiel Kesbeke, bekend van het programma De Augurkenkoning en zijn deelname aan Expeditie Robinson, won de prijs voor beste realityster. Het nummer Lotje, dat vorig jaar april in de hitlijsten stond, werd verkozen tot beste liedje op sociale media.

The Best Social Awards werden voor de twaalfde keer uitgereikt. Er werd 335.000 keer gestemd, een recordaantal.

De Britse politie heeft vannacht vier mannen gearresteerd vanwege mogelijke spionage voor Iran. Het gaat om een Iraanse staatsburger en drie Britten die ook een Iraans paspoort hebben.

De vier mannen zouden in opdracht van de Iraanse geheime dienst Joodse mensen in Londen in de gaten hebben gehouden. Ook zouden ze gebouwen van de Joodse gemeenschap in de Britse hoofdstad hebben bespioneerd.

De mannen, met leeftijden tussen de 22 en 55, werden opgepakt op adressen in Watford, Barnet en Harrow. Die plaatsen liggen dicht bij elkaar ten noorden van Londen.

Meer aanhoudingen

Op het adres in Harrow werden nog eens zes mannen aangehouden van tussen de 20 en 49. Zij zouden een van de vier hoofdverdachten hebben geholpen, maar worden zelf niet verdacht van spionage.

Het hoofd van de anti-terrorismeafdeling van de Londense politie zegt dat het onderzoek naar de verdachten al langere tijd liep.

Bijna alle politieke partijen hebben er afgelopen jaar een stuk meer leden bijgekregen. De toename van ruim 57.000 mensen is volgens het Documentatiecentrum Nederlandse Politieke Partijen (DNPP) zelfs "bijzonder fors".

Na jaren van terugval zijn nu bijna 450.000 mensen lid van een partij, dat is het hoogste aantal sinds de jaren tachtig. Volgens het DNPP is dat mede te danken aan de Tweede Kamerverkiezingen die vorig jaar waren. Politieke partijen zijn dan veel in de media te vinden.

Forum voor Democratie de grootste

Forum voor Democratie is met ruim 70.000 leden opnieuw de grootste partij. De ruim 10.000 nieuwe leden van afgelopen jaar zijn volgens DNPP-directeur Carla Hoetink mede te danken aan een wervingscampagne aan het einde van vorig jaar en de grote aanwezigheid op social media.

GroenLinks en PvdA kregen er de meeste leden bij, beide zo'n 16.000. Het is volgens het DNPP aannemelijk dat veel van hen meteen van beide partijen lid zijn geworden, vanwege de aankomende fusie. GroenLinks heeft met ruim 62.000 leden nog altijd net iets minder leden dan PvdA (ruim 63.000).

Opgeteld is GroenLinks-PvdA qua leden nog groter dan Forum voor Democratie. Maar het is de vraag of dat na de fusie nog steeds zo is, omdat dan de dubbellidmaatschappen vervallen. De partijen kunnen in verband met privacywetgeving niet zeggen hoeveel dubbellidmaatschappen er op dit moment zijn.

D66, JA21 en Denk groeien

D66, de winnaar van de verkiezingen, kreeg er van alle coalitiepartijen de meeste leden bij en komt nu uit op 36.000. Van de kleine partijen in de Tweede Kamer groeiden vooral Denk en JA21 hard tot respectievelijk 5300 en 4800 leden in totaal.

BBB zag als een van de weinig partijen het ledenaantal dalen, naar rond de 12.000. NSC, dat niet meer in de Tweede Kamer zit, heeft nog zo'n 2000 leden over.

Partijen leveren de cijfers zelf aan bij het DNPP en die worden niet uitvoerig gecontroleerd. Wel leveren sommige partijen, zoals Forum voor Democratie, er een accountantsverklaring bij.

De voorpagina van de NOS-app en van NOS.nl is vernieuwd. In dit artikel lees je meer over wat er is veranderd.

Dit artikel lees je waarschijnlijk op de oude versie van de app. Die zal binnenkort niet meer bijgehouden worden. Om de nieuwe versie te kunnen lezen, moet je de app updaten. Als je je telefoon of tablet niet op automatisch updaten hebt staan, moet je dat handmatig doen.

Als je dit leest op een Apple-apparaat, ga dan naar de appstore (iOS) en klik op 'werk bij'. Gebruik je de NOS-app op een Android-apparaat, ga dan naar de Play Store en klik op 'updaten'. Zie ook de afbeeldingen hieronder.

Het ministerie van Infrastructuur en Waterstaat wil niet dat gemeenten op eigen houtje al het gebruik van staalslakken verbieden. In december stuurde het ministerie daarover een brief aan alle gemeenten in Nederland en ook naar de provincies en de omgevingsdiensten, die toezien op de milieuregels.

Onderzoeksjournalisten van NU.nl en Investico ontdekten de brief. Daarin schrijft het ministerie dat het "niet de bedoeling is" om een algemeen verbod op het gebruik van staalslakken in te voeren of een generieke vergunningsplicht.

"Omgevingsplannen waarin dit wel is gebeurd, moeten binnen een jaar worden aangepast."

Schadelijke stoffen

Staalslakken zijn een restproduct van staalproductie en worden onder meer gebruikt in de wegenbouw. Uit wetenschappelijk onderzoek is gebleken dat er schadelijke stoffen kunnen vrijkomen als de slakken nat worden.

Na druk uit de samenleving en de politiek besloot ook het demissionaire kabinet afgelopen zomer om het gebruik van staalslakken tijdelijk deels te verbieden. Voor sommige gemeenten ging dat verbod niet ver genoeg en zij namen dus zelf maatregelen, van een algeheel verbod op staalslakken tot strengere regels voor het gebruik ervan.

'Ongelijk speelveld'

Het ministerie fluit ze nu dus terug. Want een algemeen verbod "op lokaal niveau belemmert onnodig de afzet van dit materiaal en leidt bovendien tot een ongelijk speelveld binnen Nederland".

De gemeenten Brummen en Gorinchem hebben al eigen regels ingevoerd en zeggen tegen de media dat zij niet van plan zijn om die in te trekken. Ze willen de maatregelen desnoods bij de rechter verdedigen. "Het zal niet de eerste keer zijn dat een rechter het Rijk op de vingers tikt", zegt een wethouder uit Brummen.

Taskforce

Staatssecretaris Bertram van Infrastructuur en Waterstaat (CDA) erkent dat het "onhandig en vervelend" is voor gemeenten als ze niet weten waar ze aan toe zijn. Ze zegt dat er "heel snel" een taskforce komt die zich hierover gaat buigen.

"De verschillende overheden moeten zo snel mogelijk bij elkaar komen om dit te bespreken", aldus de staatssecretaris. "Wat mij betreft volgende week."

Vrouwen blijven meer met hun gezondheid worstelen en vaker naar de dokter gaan dan mannen. Dat komt naar voren uit nieuwe cijfers van het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS). Zowel de fysieke als de mentale gezondheid van vrouwen blijft achter bij die van de man en dat is niet zomaar opgelost.

Vrouwen van alle leeftijden beoordelen hun eigen gezondheid negatiever dan mannelijke leeftijdsgenoten. Zij hebben dan ook vaker last van langdurige aandoeningen. Zo kampten vrouwen in 2025 twee keer zo vaak met migraine, darmstoornissen, gewrichtsontsteking en gewrichtsslijtage. Onvrijwillig urineverlies kwam zelfs vier keer vaker voor bij vrouwen dan bij mannen.

Ook de mentale gezondheid van vrouwen blijft achter. Zo heeft 47 procent van de vrouwen te maken met angst- of depressiegevoelens, tegenover 36 procent van de mannen. Met name hart- en vaatziekten komen bij mannen wel vaker voor: 4 procent van de mannen heeft ooit een hartinfarct gehad, tegen 2 procent van de vrouwen.

Medisch specialist

Ook als het gaat om doktersbezoek blijken er nog altijd verschillen tussen man en vrouw. Bij de huisarts, die het vaakst wordt bezocht, klopte in 2025 72 procent van de vrouwen aan, tegenover 66 procent van de mannen. Ook doen vrouwen vaker een beroep op een medisch specialist, fysiotherapeut en geestelijke gezondheidszorg.

Het is geen nieuwe ontwikkeling: cijfers uit voorgaande jaren laten ook zien dat vrouwen ongezonder zijn dan mannen en vaker een arts bezoeken. Dat roept de vraag op hoe dat komt.

Minder serieus genomen

Er zijn verschillende oorzaken voor, zegt Annemiek Nap uit. Zij is hoogleraar en afdelingshoofd verloskunde en gynaecologie in het Radboudumc, en is gespecialiseerd in vrouwenspecifieke aandoeningen. "Vrouwenklachten worden vaak minder serieus genomen of vrouwen zijn bang dat hun klachten minder serieus worden genomen."

Het gevolg is dat vrouwen vaak lang blijven lopen met een aandoening. "Ze denken: je moet er blijkbaar mee leren leven."

Verder zijn er vrouwenspecifieke klachten, zoals problemen rond de menstruatiecyclus en de overgang, waar tot voor kort weinig onderzoek naar werd gedaan. Ook werden medische onderzoeken vroeger met name op mannen uitgevoerd, zegt Nap. Daardoor worden aandoeningen vaak beter herkend bij mannen dan bij vrouwen. Inmiddels is er veel meer aandacht voor de gezondheid van vrouwen.

Het is wel zaak dat de medische wereld die aandacht vasthoudt, vindt de hoogleraar. "Feit is dat vrouwen anders zijn dan mannen en dat sommige ziekten anders tot uiting komen. Daar moeten we alert op blijven."

Goedemorgen. Er landen weer repatriëringsvluchten vanuit het Midden-Oosten op Schiphol. En in Italië beginnen de Paralympische Spelen, met in Verona de openingsceremonie.

Het weer: vandaag komen naast perioden met zon ook velden sluierbewolking voor. Verder kan de zon door de aanwezigheid van Saharastof enigszins flets schijnen. Ondanks dat wordt het bij weinig wind met 15 tot lokaal 19 graden zeer zacht.

Ga je vandaag op pad? Hier vind je het overzicht van de files en wegwerkzaamheden en hier de situatie op het spoor.

Wat kun je vandaag verwachten? Wat heb je gemist?

Israël heeft vannacht zware luchtaanvallen uitgevoerd op Iran en Libanon. Het Israëlische leger zegt dat het is begonnen met "een grootschalige golf van aanvallen" op Teheran.

Ooggetuigen in Iran zeggen tegen persbureau AP en nieuwszender Al Jazeera dat de bombardementen bijzonder zwaar waren en dat veel huizen trilden door de explosies. In Libanon ontstonden files door mensen die de stad Beiroet probeerden te verlaten door de aanvallen.

Volg alles over het Midden-Oosten in ons liveblog.

Ander nieuws uit de nacht: En dan nog even dit:

Gisteren beantwoordden onze correspondenten vragen over de oorlog in het Midden-Oosten. Bekijk hier die uitzending terug:

Fijne dag!

De politie heeft gisteravond in Capelle aan den IJssel een jongen van 17 neergeschoten. Waarom dat gebeurde, zegt de politie niet. Wel is er een vuurwapen bij de jongen gevonden.

Het slachtoffer, afkomstig uit de plaats bij Rotterdam, werd met spoed naar het ziekenhuis gebracht. Hoe het nu met hem gaat, is onbekend.

Betrokken bij beroving

Volgens de politie werd de jongen gisteravond gezien bij een auto die eerder op de dag zou zijn gebruikt bij een beroving in Capelle. Bij de beroving is mogelijk een vuurwapen gezien.

In de auto zaten volgens politie en Openbaar Ministerie gisteravond mogelijk meerdere mensen. De auto reed na het schieten weg. De politie is nog op zoek naar de inzittende(n). Omdat het gaat om een schietincident met de politie, onderzoekt de Rijksrecherche de zaak.

Burgemeester Manusama van Capelle zegt dat de leeftijd van de verdachte schokkend is. "Het is een zorgelijke ontwikkeling op het gebied van incidenten met jongeren."

De Oekraïense president Zelensky heeft felle kritiek geuit op de Hongaarse premier Orbán. Als Orbán niet stopt met het blokkeren van een EU-lening van 90 miljard euro, dan deelt Zelensky "het adres van Orbán met onze strijdkrachten".

Kort na de uitspraak noemde de woordvoerder van Orbán de woorden van Zelensky "dreigementen en chantage die ver buiten elke aanvaardbare grens gaan". Volgens hem horen persoonlijke emoties niet thuis in dit soort kwesties en laat Hongarije zich niet intimideren.

Vetorecht

Boedapest blokkeert de EU-lening met zijn vetorecht vanwege het stilleggen van de oliedoorvoer via de Druzhba-pijpleiding in Oekraïne. Volgens Oekraïne raakte de leiding eind januari beschadigd bij een Russische droneaanval. Hongarije en buurland Slowakije, die beide afhankelijk zijn van de pijpleiding, twijfelen aan die uitleg.

De olieleveranties spekken namelijk de Russische oorlogskas en dus heeft Oekraïne er baat bij om deze inkomsten te stoppen. Het land weigert vooralsnog onafhankelijke experts van de EU toegang tot de pijpleiding te verlenen. Volgens Zelensky zijn de bevindingen van Oekraïense experts voldoende. "Ik denk dat ons woord genoeg is," zei hij.

Brussel woedend

Hongarije gebruikt het EU-steunpakket als drukmiddel om weer olie door de pijpleiding te laten stromen. In december stemde het land er namelijk nog mee in. In Brussel is veel woede over Orbáns veto over de lening die Oekraïne zo hard nodig heeft om de oorlog tegen Rusland te kunnen blijven financieren.

Later dit jaar staan er in Hongarije verkiezingen op het programma. Orbán kijkt in de peilingen tegen een achterstand aan op Péter Magyar. Critici van Orbán zeggen dat de premier de spanningen met Oekraïne gebruikt voor politiek gewin.

De Britse Labour-parlementariër Joani Reid heeft zich vrijwillig laten schorsen door de partij in afwachting van een intern onderzoek naar spionage voor China, waarbij haar man betrokken is.

Woensdag werden drie mannen aangehouden in de zaak, waaronder de man van Reid. Het drietal wordt beschuldigd van hulp aan een buitenlandse geheime dienst.

Volgens de partij heeft Reid ingestemd volledig mee te werken aan het interne onderzoek van Labour. Haar partijlidmaatschap is opgeschort zolang dat onderzoek loopt. Ze blijft wel lid van het Britse parlement.

'Niets verkeerd gedaan'

Zelf zegt Reid dat zij en haar kinderen niets met het politieonderzoek te maken hebben. In een verklaring benadrukt ze dat er geen beschuldigingen zijn richting haar. "Ik heb niets verkeerd gedaan. Ik hou van mijn land."

De man van Reid, David Taylor, is een zakenman en voormalig adviseur van de Labour-partij. De partij noemt de beschuldigingen aan zijn adres "ongelofelijk ernstig".

Het is de Democraten in het Amerikaanse Congres niet gelukt om de oorlogsbevoegdheden van president Trump in te perken. Een maatregel die Trump zou dwingen om direct te stoppen met aanvallen in Iran sneuvelde vandaag in het Huis van Afgevaardigden, nadat het woensdag al strandde in de Senaat.

Bijna een week na de Amerikaans-Israëlische aanvallen op Iran, groeit de discussie over nut en noodzaak van deze nieuwe oorlog. Trumps eigen achterban is teleurgesteld in de president die ze beloofde geen nieuwe oorlogen te starten.

Geen nieuwe conflicten

Cooper Jacks' (19) telefoon staat zaterdagochtend roodgloeiend. Hij is voorzitter van een Republikeinse jongerenclub in Georgia. In de groepschat is iedereen het eens: niemand wil deze oorlog. Integendeel, zij hadden juist gehoopt op een president die zich zou richten op binnenlandse problemen en vooral eentje die het land uit nieuwe conflicten zou houden.

"Ik had niet verwacht dat ze echt zouden doorzetten", zegt Jacks. De verkiezingsbelofte van Trump als vredespresident is dan ook gebroken, vindt hij. Afgaand op vorige langslepende operaties ziet hij de uitkomst niet rooskleurig in: "De Amerikaanse regering heeft geen geweldig verleden als het gaat om regimeverandering in het Midden-Oosten".

Jacks refereert daarnaast aan afgelopen zomer, toen de VS Iran ook aanviel en zei dat alle nucleaire faciliteiten vernietigd waren. "Maar nu wordt ons verteld dat een van de redenen voor deze aanval was dat ze nucleaire capaciteiten aan het opbouwen waren. Dus er zijn behoorlijk consistente leugens geweest."

Kritiek groeit

Bekende figuren uit het Republikeinse kamp lieten zich ook al kritisch uit over de aanvallen. Ze vinden dat de regering zich heeft laten beïnvloeden door Israël.

Voormalig FOX-nieuws presentator Tucker Carlson noemt de aanval "absoluut walgelijk en slecht". Hij voegt er in zijn podcast aan toe dat de hele oorlog gebaseerd is op leugens en dat alleen Israël er blij mee is.

De rechtse presentatrice Megyn Kelly vindt het onverteerbaar dat er Amerikaanse militairen "sterven voor Iran of Israël". Dat zei ze in haar show waar ook oud-Congreslid Marjorie Taylor Greene, ooit een vooraanstaande loyalist van Trump, te gast was. Greene zit ook in het MAGA-kamp dat de oorlog hekelt: "We zijn nog maar een jaar bezig en we zitten alweer in een nieuwe oorlog", verwijt ze de president.

In gesprek met veteranen

Terwijl Trump extra troepen naar het Midden-Oosten stuurt, komen in de hoofdstad veteranen uit het hele land samen om te praten met beleidsmakers. Uitgerekend deze week is het jaarlijkse evenement waarbij de veteranen bij politici pleiten voor betere nazorg, hogere pensioenen en meer oog voor invalide veteranen.

Oorlogsveteraan Joseph Chenelly heeft zijn diensttijd in Irak en Afghanistan nog scherp op zijn netvlies. "Iedereen hier weet dat wij zware offers brengen in de oorlog", vertelt hij. "Ik mag hopen dat het Witte Huis gelijk heeft en dat dit echt nodig is".

De regering-Trump besloot Iran aan te vallen zonder daarvoor toestemming van het Congres te vragen. Toen de VS eerder dit jaar de president van Venezuela ontvoerde, deed Trump dat ook zonder overleg.

De War Powers Resolution uit 1973 stelt dat de president alleen in een noodsituatie zonder toestemming van het Congres strijdkrachten kan inzetten. Republikeinen, die momenteel de meerderheid hebben in zowel het Huis van Afgevaardigden als de Senaat, stemden deze week tegen een poging om via deze wet de oorlog in Iran te stoppen.

Uit peilingen van CNN blijkt dat ongeveer 60 procent van alle Amerikanen de aanvallen van de VS afkeurt. Maar onder Republikeinen steunt de meerderheid deze oorlog juist wel. Dat is opvallend, want de meesten van hen geven ook aan dat zij over het algemeen liever zouden zien dat Amerika zich terugtrekt uit oorlogen.

Tegenstrijdig

Sinds de aanvallen heeft de regering tegenstrijdige verklaringen gegeven over wat de acute dreiging precies is. Trump presenteerde het aanvankelijk als een poging het regime in Iran omver te werpen. Maar volgens defensieminister Hegseth was het ingrijpen gerechtvaardigd omdat Iran kernwapens zou ontwikkelen. Buitenlandminister Rubio zei juist dat de VS besloot mee te doen omdat Israël Iran zou aanvallen, wat tot vergeldingsacties zou leiden.

De tegenstrijdige beweringen maken het voor Jacks niet makkelijker om deze president te blijven steunen. Hij hoopt dat het tij zal keren: "Ik wil geen nieuwe oorlogen. Ik wil dat Amerika weer gezond wordt en dat de Epstein-dossiers worden vrijgegeven. Daar wacht ik op".

Liveblog

Volg de laatste ontwikkelingen rond de oorlog in het Midden-Oosten in ons liveblog.

Staatssecretaris Boswijk van Defensie hoopt dat Nederlandse jongeren niet verplicht hoeven te worden opgeroepen voor het leger. Maar dat kan hij niet garanderen, zo zei hij in de Tweede Kamer. "Ik hoop dat een verplichting niet nodig is, maar ik kan het niet uitsluiten."

In de Kamer zijn een aantal partijen, zoals GroenLinks-PvdA, SP en Denk, zeer bezorgd over het kabinetsplan voor een herinvoering van een "selectieve opkomstplicht".

Dit voornemen staat in het coalitieakkoord voor het geval het kabinet er niet in slaagt defensie in vier jaar uit te breiden naar 122.000 militairen. Nu zijn dat er - samen met burgers en reservisten zo'n 80.000. Selectief betekent dat niet iedereen opgeroepen wordt, maar dat een bepaalde groep uitgekozen wordt.

Boete

Onder jongeren bestaat de vrees dat ze het leger in moeten, zo horen de kritische oppositiepartijen. In Zweden bestaat al zo'n selectieve opkomstplicht en kunnen jongeren die niet reageren, een boete krijgen.

"Wat betekent dit voor jongeren?", wil GroenLinks-PvdA-Kamerlid Piri weten. "Krijgen ze een gevangenisstraf als ze niet op komen dagen?"

SP-Kamerlid Dobbe denkt zelfs dat jongeren oorlogsoefeningen moeten gaan doen op de hei. "Ze moeten - of ze willen of niet. Anders krijgen ze straf." En Denk vreest dat jongeren "geforceerd" het leger in moeten, zonder dat ze gemotiveerd zijn.

Maxima-effect

Staatssecretaris Boswijk probeerde in het debat over de defensiebegroting de zorgen van de partijen weg te halen. Hij denkt te kunnen volstaan met gemotiveerde mensen en de komende jaren gaat hij zich inzetten om ook andere groepen aan te sporen om zich aan te melden bij defensie. De komst van koningin Máxima om reservist te worden heeft tot een toenemend aantal aanmeldingen geleid, weet Boswijk.

Boswijk denkt dat er genoeg animo zal zijn. "Ik hoop dat er een cultuur zal ontstaan dat mensen staan te popelen om een steentje bij te dragen." En hij heeft ook "geen zin" in gedemotiveerde mensen.

Het zal ook niet zo zijn dat er onmiddellijk een opkomstplicht is. Het zal in stappen gaan, legt Boswijk uit. Er is al begonnen met een vrijwillige enquête, daarna komt er een verplichte enquête. Als dat allemaal onvoldoende aanmeldingen oplevert, kan er overgestapt worden op een verplicht gesprek en een verplichte keuring. "Het gaat in stapjes en we springen niet in een keer van de kelder naar de zolder."

Dienstplicht

In Nederland bestaat nog steeds dienstplicht voor mensen van 17 tot 45 jaar. Maar dienstplichtigen worden niet meer opgeroepen, de opkomstplicht is sinds 1997 opgeschort.

Boswijk zegt dat in geval van nood, als een oorlog uitbreekt, de opkomstplicht meteen weer in kan gaan. "Stel dat wel het fout gaat, schorten we die op en gaan we wel in een keer van de kelder naar de zolder."

Boswijk gaat de selectieve opkomstplicht de komende tijd uitwerken en met de oppositie gesprekken voeren om hen te overtuigen van de noodzaak.

Stichting Mainline stopt er na 36 jaar mee. De stichting zette zich in om zwaar verslaafde drugsgebruikers te helpen, maar is nu genoodzaakt te stoppen vanwege een weggevallen overheidssubsidie.

"Dit is niet de tijd om te bezuinigen op hulp die we echt nodig hebben", zegt Wim van den Brink, emeritus hoogleraar verslavingszorg en voorzitter van het bestuur van Mainline.

De hulp die de stichting levert, gaat vooral naar "gemarginaliseerde drugsgebruikers", zegt van den Brink. "Het zijn mensen die meestal niet de weg naar hulpverleners hebben gevonden." Mainline opereert als een van de weinige stichtingen op landelijk niveau. Nu de organisatie verdwijnt, ontstaat volgens Van den Brink een groot gat in de verslavingszorg.

De bezuinigingen van het kabinet-Schoof raakten de stichting hard. De subsidie van het ministerie van VWS maakte voorheen 40 procent van het jaarbudget uit, en die werd nu op termijn geschrapt. De gemeente Amsterdam sprong bij en verhoogde het gemeentelijke subsidiebedrag over dit jaar, maar ook dat kon het verschil niet maken.

Voorlichting

De stichting werd in de jaren 90 opgericht ten tijde van de aidsepidemie. Het was een van de eerste organisaties die voorlichting gaven aan drugsgebruikers, eerst in de vorm van een tijdschrift. Het blad werd in samenwerking met de gemeente Amsterdam verspreid. Later gebeurde dat over het hele land, op plekken waar veel gebruikers waren.

In de loop van de tijd ontstonden ook inloopavonden, projecten en activiteiten waar gebruikers hulp en ondersteuning konden krijgen. Ze konden bij Mainline terecht om te praten, te leren hoe ze konden minderen of hoe ze drugs veiliger konden gebruiken. Dat gebeurde onder meer door het uitdelen van schone naalden.

Geen zicht meer

Ook speelde de stichting een grote rol in het signaleren van nieuwe trends of vervuilde drugs, een essentiële informatiestroom voor onder andere het ministerie van VWS. Zo wilde het ministerie vorig jaar in kaart brengen hoeveel crackverslaafden er in Nederland waren.

Mainline kon daarbij helpen, omdat het in direct contact stond met crackgebruikers. Die contacten gaan straks verloren, aldus Van den Brink. "Ik weet niet wie dat moet gaan doen. Daar is niemand voor op dit moment."

Dat nauwe contact is de kracht van Mainline, vertelt van den Brink. "Er wordt vaak gezegd, je kan niet met drugsgebruikers praten. Of dat ze alleen maar willen gebruiken. Wij weten dat dat niet zo is." Van den Brink zegt dat het een kwestie is van het gesprek aangaan en de mensen opzoeken.

Geen zicht, geen beleid

Van den Brink had nog enige hoop op de nieuwe regering. Een motie van GroenLinks-PvdA om de subsidie opnieuw toe te kennen werd echter afgeraden door het kabinet, zegt van den Brink. De kans dat de beslissing wordt teruggedraaid is dus klein.

Het afgelopen anderhalfjaar probeerde Mainline nog zijn activiteiten voort te zetten en de kosten te beperken, maar dat was niet te doen. "En dat betekent dat we nu ten onder gaan", zegt van den Brink.

Nieuwsuur maakte eerder dit verhaal over stichting Mainline:

Piet van Dijk stapt op als wethouder van Lelystad. Hij is de derde van de vier wethouders die sneuvelt vanwege de onrust bij de gemeentelijke jeugdzorginstelling JEL.

Van Dijk van de lokale InwonersPartij kondigde zijn vertrek vanavond aan bij het begin van een ingelaste raadsvergadering, meldt Omroep Flevoland.

Hij noemde het "onacceptabel" dat de gang van zaken bij JEL bepaald wordt door ambtenaren en niet door politici. "Primaat hoort bij de politiek", hield Van Dijk de gemeenteraad voor. "Wat is de zin daarvan als niet u maar anderen bepalen wat er gebeurt?"

Efficiënter

Jeugd Lelystad (JEL) werd vijf jaar geleden door de gemeente opgericht om de jeugdzorg efficiënter te maken en de kosten te beheersen. Iedereen die in Lelystad jeugdzorg wilde aanvragen, was sinds 2021 aangewezen op JEL.

Er was vanaf het begin veel kritiek. Ouders meldden dat hun kinderen niet de zorg kregen die ze nodig hadden. Een oud-medewerker van JEL zei bij Omroep Flevoland dat "het gesprek met een aanvrager er altijd op moest uitkomen dat er geen zorg werd ingezet en dat de beschikking stopgezet zou worden. 'Sloop het er maar uit' werd er standaard gezegd."

Vakbekwaamheid

Afgelopen januari kwamen documenten naar buiten waarin een aantal wethouders in Lelystad de ambtenaren gebrek aan vakbekwaamheid verweet. De ambtenaren zouden de uitvoering van beleid tegenwerken, waardoor met name de jeugdzorg vertraging opliep.

Ambtenaren op hun beurt klaagden over grensoverschrijdend en intimiderend gedrag van de wethouders Dennis Grimbergen (VVD) en Annemiek Messelink-Dijkstra (InwonersPartij). Zij stapten op tijdens de raadsvergadering van 27 januari.

Gemeentesecretaris

Een paar weken later, vanaf 23 februari, had JEL plotseling geen toegang meer tot de eigen computers en nam de gemeente de aanvragen voor jeugdzorg (weer) over. Tot woede van wethouder Van Dijk, die afgelopen maandag zei dat de computers van de JEL "zonder enige vorm van overleg met mij" waren geblokkeerd door de gemeentesecretaris.

In feite herhaalde hij dat verwijt vanavond toen hij opstapte. De gemeenteraad wil dat er een raadsenquête komt waarin duidelijk wordt wat er precies is gebeurd.

De opknapbeurt van de Poldertoren in Emmeloord is bijna klaar. De oude, achthoekige watertoren stond de laatste jaren leeg en was in verval geraakt. Nu komt er onder meer een hotel waarbij je vanuit badkamer en toilet uitzicht hebt op de hele Noordoostpolder.

"Vroeger waren mensen al snel negatief. De toren zou veel geld kosten, en zo lek zijn als een mandje", zegt Evert de Graaff uit Emmeloord bij Omroep Flevoland. "Nu zijn mensen juist blij. Het is een deel van onze identiteit geworden. Groningers hebben d' Olle Grieze (de Martinitoren, red.), Zwolle heeft de Peperbus. Wij hebben de Poldertoren."

De Poldertoren was van begin af aan een bijzondere verschijning op een van de vlakste stukjes Nederland. Met z'n 65,3 meter lengte was hij bij de bouw in de jaren 50 het hoogste gebouw van de Noordoostpolder. En dat was ook precies de bedoeling. De Poldertoren is gebouwd als watertoren, maar ook als herkenningspunt. De toren kreeg een carillon met 48 klokken, een groot uurwerk én een windvaan. Bovendien zit er op grote hoogte een uitkijkplatform.

Overwinning op water

"Een markant, van grote afstand te herkennen 'baken' aan een groot plein, dat kan worden beschouwd als het hart van Emmeloord en de Noordoostpolder", schreef de VVV. "Dit symbool van de eenheid van de polder en de overwinning op het water."

Zoals bij alle andere watertorens, werd ook de Poldertoren op een gegeven moment overbodig voor de watervoorziening. In 2005 kocht de gemeente de toren en vestigde daar onder andere de VVV. Opvallendste huurder was een tijdlang restaurant Sonoy, dat pal achter het uurwerk zat. Het restaurant voerde een Michelinster.

Te duur

Maar in 2013 kwam de klad erin. De gemeente zag dat er sprake was van achterstallig onderhoud, maar vond het te duur om dat te herstellen. De Poldertoren kwam leeg te staan. Daar veranderde de benoeming tot Rijksmonument in 2014 niets aan.

Het gebouw raakte in verval en kampte met grote scheuren aan de buitenkant en lekkages binnen. Bij een van de stormen in februari 2022 viel het cijfer 3 van een van de klokken naar beneden.

150 tot 200 meter scheuren

Het duurde tot 2024 voordat de gemeenteraad besloot dat de Poldertoren voor toekomstige generaties bewaard moest worden en in april 2025 begon de renovatie. Die kostte 4 miljoen euro. Dat was een stuk duurder dan gepland, vooral omdat zo'n 150 tot 200 meter aan scheuren moest worden gedicht.

"Maar het is al het geld waard geweest", zegt De Graaff, die 25 jaar geleden een website opzette over de toren. "Anders ben je zo'n gebouw heel snel kwijt. En daar kan ik me echt niks bij voorstellen."

De steigers zijn inmiddels weggehaald, in april wordt de toren heropend. Achter het uurwerk komt een aantal luxe hotelsuites met uitzicht. Voor de verdiepingen daaronder wordt nog een huurder gezocht.

Binnen de BBB is groot verzet ontstaan tegen de koers van de partij en het besluit om Mona Keijzer als partijleider af te wijzen. Een groep van zestig prominente BBB'ers heeft een brief aan het partijbestuur geschreven waarin de terugkomst van Keijzer wordt gevraagd en allerlei maatregelen worden voorgesteld om de partij te reorganiseren.

De brief is opgesteld door onder anderen Provinciale Statenleden, Eerste Kamerleden, gedeputeerden en medewerkers van de Tweede Kamerfractie. Onder de ondertekenaars zijn ook voormalige Kamerleden en bewindslieden, zoals Gijs Tuinman, Nicki Pouw-Verweij, Gouke Moes en Eddie van Marum.

De brief bevat een opsomming met stevige kritiek: "democratische processen" hebben geen "borging", er is geen professionele organisatie en bestuur, de koers wordt te veel bepaald door de korte termijn en de actualiteit en er is geen ruimte voor interne tegenspraak. Verder constateren de opstellers dat "individuele posities" prevaleren boven het "bredere partijbelang".

Opvolger

Er is grote ontevredenheid over het vertrek van Keijzer, eind vorige maand. De voormalige minister en vicepremier van de BBB in het kabinet-Schoof besloot als zelfstandig Kamerlid verder te gaan. Ze deed dat een paar dagen nadat bekend was geworden dat Kamerlid Henk Vermeer was aangewezen als opvolger van partijleider Caroline van der Plas.

"Een dieptepunt", vinden de BBB-prominenten het vertrek. "Niet vanwege een inhoudelijke koerswijziging, de koers behoort immers aan de leden - maar vanwege het proces dat heeft geleid tot de keuzes rond het partijleiderschap."

In de brief wordt gevraagd om Keijzer terug te halen door middel van onafhankelijke mediation. Ook moet er een onafhankelijke evaluatie van de gang van zaken komen.

'Kamp-BBB'

De ondertekenaars zeggen in de brief dat ze niet kiezen voor "persoonsgerichte framing of interne tegenstellingen". "Dit is geen kwestie van kampen of individuen. Wij zijn het kamp-BBB."

Het is niet de eerste keer dat prominente BBB'ers het partijbestuur een brief sturen met stevige kritiek. Dat gebeurde vorige maand ook nadat de partij in een persbericht had bekendgemaakt dat Vermeer het leiderschap overnam van Van der Plas.

Het bestuur maakte de keuze voor Vermeer naar verluidt omdat Van der Plas erop vertrouwde dat hij haar lijn zou voortzetten. Gehoopt werd dat de partij met Vermeer aan de leiding geen PVV-light zou worden, valt binnen de partij te horen.

De opstellers hebben naar eigen zeggen gehoord dat ze een gesprek krijgen met het partijbestuur. Het bestuur is nog niet bereikbaar voor commentaar.

Vegaburgers hoeven geen nieuwe naam te krijgen. Maar verwijzingen naar dieren of onderdelen van dieren mogen straks niet meer gebruikt worden voor vegetarische producten. Vegakip of vegaspek moet straks dus onder een andere naam in de winkelschappen liggen.

In oktober pleitte een meerderheid van het Europees Parlement nog voor het verbieden van de term vegaburger. Zulke termen zijn volgens veel Europarlementariërs en de vleesindustrie verwarrend voor consumenten.

Na onderhandelingen tussen de EU-landen en het parlement is het verbod iets afgezwakt en mogen enkele termen, zoals vegaburger en vegaworst, toch blijven. Wel komt er een lijst met 31 woorden die straks alleen voor echt vlees gebruikt mogen worden.

'Zwarte lijst'

Volgens BBB-Europarlementariër Jessika van Leeuwen is dit akkoord heel belangrijk voor boeren, omdat het hun "betere bescherming" biedt. Wel had ze liever gezien dat ook de burger en de worst op de lijst van verboden termen waren gekomen.

Voor de Nederlandse producent de Vegetarische Slager heeft de beslissing gevolgen. De Vegetarische Kipstuckjes die het bedrijf maakt, zullen van naam moeten veranderen. Volgens algemeen directeur Rutger Rozendaal zullen nieuwe namen voor vegaproducten minder begrijpelijk zijn en verwarring veroorzaken. Bovendien zal het 'vleesterm'-verbod volgens hem leiden tot "onnodige kosten voor producenten die juist inzetten op verduurzaming".

Europarlementariër Anna Strolenberg (Volt) is opgelucht dat vegaburger nog mag. "Helaas is er een aantal woorden die wel op de zwarte lijst belanden. Zonde, Europa zou innovatieve ondernemers juist moeten steunen in plaats van blokkades opwerpen."

Kweekvlees

Het akkoord van vandaag heeft niet alleen gevolgen voor vegetarische producten, maar ook voor kweekvlees. Dat wordt in een laboratorium gemaakt van dierlijke cellen. Ook dat zal een naamswijziging moeten ondergaan, wanneer het een van de 'dierlijke' woorden gebruikt.

"Symboolpolitiek", vindt VVD-Europarlementariër Jeannette Baljeu. Ze benadrukt dat Nederland vooroploopt in deze voedseltechnologie. "Een fantastisch voorbeeld van voedselinnovatie, dat we juist moeten stimuleren in plaats van de nek omdraaien."

Vega-verpakkingen met vleestermen hoeven niet direct te worden aangepast. De regels gaan over drie jaar in.

Wat mag er wel en niet?

Namen die verwijzen naar dieren of onderdelen van dieren mogen niet meer, zoals:

- Rundvlees

- Kalfsvlees

- Varkensvlees

- Kip

- Drumstick

- Steak

- Vleugel

- Lever

- Borst

- Ribeye

- Bacon/spek

Algemene benamingen mogen nog wel, zoals:

- Burger

- Schnitzel

- Worst

Het blijft de komende dagen extreem zacht lenteweer, maar het blijft niet zo strakblauw als vandaag. Er komen meer sluierwolken onze kant op en ook een flinke bult Saharastof.

Het Saharastof is opgewaaid rond een flink lagedrukgebied dat enkele dagen geleden boven Marokko lag. De depressie heeft koers gezet naar Spanje en Zuid-Frankrijk en aan de oostflank ervan heeft een zuidelijke wind dit stof noordwaarts getransporteerd.

Vandaag lag het al boven Noord-Frankrijk, de komende 24 uur trekt het ons land binnen. Het stof is overigens niet aan de grond meetbaar, maar bevindt zich op enkele kilometers hoogte. Het zorgt voor een bruinachtige waas en voor flink verkleurde zonsop- en ondergangen.

Aan de grond merk je het verder vooral als er een beetje regen bij komt kijken. Die regen spoelt de lucht schoon en zet stof af op bijvoorbeeld je auto. Maar daarvan is de komende dagen geen sprake, want het blijft droog.

Wat meer sluierwolken en Saharastof zorgen voor een veel minder blauwe lucht. De zon schijnt er nog wel doorheen, zeker op vrijdag en op zondag. Verder blijft het heel rustig met de wind en blijft het ook extreem zacht.

In het binnenland wordt het vrijdag en in het weekeinde 15 tot 19 graden. Alleen vlak bij zee, als de wind over kouder water komt aanwaaien, pakt het kwik enkele graden lager uit. Verder zijn de nachten nog wel vrij fris, met minima tussen 2 en 5 graden.

Al met al leven we wat temperaturen betreft ver boven onze stand. Gemiddeld koelt het in deze tijd van het jaar in de nachten af tot 2 of 3 graden, terwijl het overdag 9 of 10 graden wordt. Vooral overdag zitten we daar dus fors boven en niet voor een enkele dag, maar mogelijk een dikke week.

De Amerikaanse minister van Binnenlandse Veiligheid, Kristi Noem, vertrekt. President Trump vervangt haar door Markwayne Mullin, die nu nog in de Senaat zit. Hij zal aan het eind van deze maand aan de slag gaan.

Al weken klinkt er kritiek op haar, maar op zijn Truth Social-platform noemt Trump geen reden voor zijn keuze om Noem te vervangen. Hij zegt dat hij blij is met het werk dat Noem heeft gedaan. Ze heeft volgens hem "spectaculaire resultaten" behaald, "vooral aan de grens".

Noem hield zich als minister onder meer bezig met het immigratiebeleid van de regering-Trump.

Correspondent Verenigde Staten Rudy Bouma:

"Noem ligt al onder een vergrootglas sinds agenten twee burgers in Minneapolis ombrachten. Die slachtoffers noemde ze toen onmiddellijk "binnenlandse terroristen". Dat was al een misser.

De man die de operatie van de immigratiepolitie ICE toen leidde, werd ook op last van Trump vervangen door Tom Homan. Dat was iemand die niet bepaald een goede relatie met haar zou hebben. Dat werd als een teken aan de wand gezien.

Trump zou ook niet blij geweest zijn met een dure advertentiecampagne waarin ze zichzelf stevig neerzet. Daarvan zei ze dat Trump op de hoogte was. Dat bleek achteraf niet zo te zijn. Een bedrijf zonder adres of website dat net was opgericht kreeg 143 miljoen dollar voor de campagne. Een groot deel van het werk werd doorgesluisd naar een bondgenoot van Noem. De opdracht was niet aanbesteed.

Verder werd ze afgelopen week hard aangepakt, onder meer over haar adviseur Corey Lewandowski. Dat is een man die meerdere keren moest vertrekken in functies rond Trump, zo was hij zijn campagnemanager en werd in 2016 ontslagen. Noem zou ook nog eens een relatie met hem hebben. Daarover werd ze bevraagd in het Congres, maar ze wilde er niet op ingaan.

Dat alles heeft er waarschijnlijk toe geleid dat ze nu door Trump is afgezet."

Noem lag de afgelopen tijd onder meer onder vuur vanwege het harde ingrijpen van federale agenten in Minnesota. Zo zei ze ook, vlak nadat Alex Pretti werd doodgeschoten, dat hij met een wapen zou hebben gezwaaid. Op beelden werd duidelijk dat hij alleen een telefoon vasthield.

Tijdens een hoorzitting voor een senaatscommissie afgelopen dinsdag kreeg ze ook hier pittige vragen over.

Noem zal aan de slag gaan als speciaal gezant voor 'The Shield of the Americas'. Dat is een nieuw veiligheidsinitiatief, schrijft Trump in zijn bericht, dat hij zaterdag officieel zal aankondigen.

Noem bedankt Trump op X voor haar nieuwe functie: